Panik atak yaşayan kişilerde sık görülen bir örüntü var: atağın tekrarlama ihtimali, zamanla yaşam alanını daraltır.
Metroya binmemek, kalabalık yerlerden uzak durmak, yalnız çıkmamak, evden uzaklaşmamak. Bu kaçınmalar anlık rahatlama sağlar ama korkuyu besler. İş buraya vardığında, terapiye gitmek için kliniğe ulaşmanın kendisi bir engel haline gelebilir.
Bu yazıda panik bozuklukta online terapinin nasıl işlediğini, neyi değiştirip neyi değiştirmediğini ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alacağız.
Panik bozuklukta online terapi etkili mi?
Bu alan, online terapinin etkinliğinin en çok araştırıldığı tablolardan biridir.
Terapist destekli internet tabanlı bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) yüz yüze BDT ile doğrudan karşılaştıran randomize kontrollü çalışmaların bir araya getirildiği bir meta-analiz, psikiyatrik ve somatik rahatsızlıklar genelinde iki formatın benzer etkiler ürettiğini bildirmiştir (Carlbring ve ark., 2018); 2023'te yayımlanan güncelleme de aynı sonucu desteklemiştir (Hedman-Lagerlöf ve ark., 2023). Bu çalışmalar internet üzerinden sunulan, terapist destekli programları ve yalnızca bilişsel davranışçı yaklaşımı incelemektedir; canlı video seansı formatına ve diğer terapi yaklaşımlarına doğrudan genellenemez.
Bunun nedeni, panik bozuklukta kullanılan yöntemlerin ekran üzerinden de uygulanabilir olmasıdır: bedensel belirtilerin nasıl yorumlandığı üzerine çalışma, felaketleştirme kalıplarını fark etme, güvenlik davranışlarını azaltma ve kademeli maruz bırakma planları. Bunların hiçbiri aynı odada bulunmayı gerektirmez.
Panik bozuklukta çalışma neyi hedefler?
Panik atağın kendisi tehlikeli değildir, ancak yaşayan kişi için son derece sarsıcıdır. Tedavinin merkezinde şu vardır: bedensel belirtilerin yorumlanma biçimini değiştirmek.
Çarpıntıyı "kalp krizi geçiriyorum" diye yorumlayan kişide kaygı yükselir, kaygı belirtileri artırır ve döngü kendini besler. Bu döngüyü kırmak, panikle çalışmanın belirleyici kısmıdır.
İkinci hedef kaçınmayı azaltmaktır. Kaçınılan her durum, o durumun gerçekten tehlikeli olduğu inancını güçlendirir. Bu nedenle terapide kaçınılan durumlara kademeli yaklaşma planlanır.
Üçüncüsü güvenlik davranışlarıdır: yanında sürekli ilaç taşımak, telefonu elinden bırakmamak, hep bir refakatçiyle çıkmak. Bunlar rahatlatıcı görünür ama kişinin "tek başıma baş edemem" inancını sürdürür.
Panik atağın belirtileri ve atak anında yapılabilecekler için panik atak yazımıza bakabilirsiniz.
Online biçimin sağladığı avantajlar
- Ulaşım engeli ortadan kalkar: Panik bozuklukta, özellikle agorafobinin eşlik ettiği durumlarda, toplu taşıma veya kalabalık ortamlar en çok kaçınılan yerlerdir. Terapiye başlamak için bu adımı atmak zorunda kalmamak, sürece girmeyi mümkün kılar.
- Güvenli ortamda başlamak: Kişi kendi evinde, kendini en güvende hissettiği yerde başlar. Bu, ilk dönemde önemli bir rahatlama sağlar.
- Kötü dönemlerde devam: Panik atakların yoğunlaştığı haftalarda dışarı çıkmak zorlaşır; online seans bu dönemlerde de sürekliliği korur.
- Kaçınma listesi yerinde çıkarılabilir: Danışanın kendi ortamında olması, hangi durumlardan kaçındığını somut biçimde gözden geçirmeyi kolaylaştırır.
Kritik nokta: maruz bırakma çalışmaları
Burada dürüst olmak gerekiyor ve bu yazının en önemli bölümü bu.
Panik bozukluk tedavisinin belirleyici kısmı, kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşmaktır. Bu, tanım gereği evin dışına çıkmayı gerektirir: metroya binmek, alışveriş merkezine gitmek, yalnız başına dışarıda vakit geçirmek.
Online terapi bu çalışmayı planlamak, hazırlamak ve sonrasında gözden geçirmek için uygundur. Ancak çalışmanın kendisi dışarıda yapılır.
Risk şudur: kişi seansları evden yapar, kendini iyi hisseder ve kaçınma hiç ele alınmadan süreç devam eder. Böyle bir durumda terapi konforlu ama etkisiz hale gelir.
Bu nedenle online panik atak tedavisinde şu iki şey önemlidir: seans arası uygulamaların gerçekten yapılması ve bir aşamada yüz yüze görüşmeye geçmenin değerlendirilmesi. Yetkin bir uzman bu konuyu kendiliğinden gündeme getirir.
Önce tıbbi değerlendirme
Panik atak belirtileri bedensel hastalıklara benzeyebilir: çarpıntı, nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, uyuşma.
İlk kez panik atak yaşayan kişilerin çoğu acil servise başvurur ve bu doğru bir refleksdir. Kalp ritim bozuklukları, tiroid sorunları ve bazı diğer tıbbi durumlar benzer belirtiler üretebilir.
Bu nedenle psikoterapiye başlamadan önce bedensel nedenlerin bir hekim tarafından dışlanmış olması gerekir. Online çalışma bu değerlendirmenin yerine geçmez.
Ne zaman yüz yüze görüşme gerekir?
- Atakların çok sık ve yoğun olduğu, günlük işleyişin ciddi biçimde bozulduğu dönemlerde.
- Agorafobi belirginleştiğinde ve maruz bırakma çalışmaları sürecin merkezine geldiğinde.
- Bedensel değerlendirme tamamlanmamışsa.
- İlaç tedavisi gündeme geldiğinde; bu kararı yalnızca bir psikiyatrist verebilir.
- Mahremiyet sağlanamadığında.
İki biçim arasındaki farklar için online terapi mi yüz yüze terapi mi yazımıza bakabilirsiniz.
Süreç nasıl işler?
Kliniğimizde online seanslar 50 dakika sürer ve genellikle haftada bir yapılır. İlk görüşmede atakların ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, kaçınılan alanlar, güvenlik davranışları ve günlük yaşama etkisi değerlendirilir.
Bilişsel davranışçı terapide çalışma yapılandırılmış biçimde ilerler: bedensel belirtilerin yorumlanması üzerine çalışma, kaçınma listesinin çıkarılması ve kademeli yaklaşma planı, seans arası uygulamalar.
Ayrıntılı bilgi için online terapi sayfamıza bakabilirsiniz. Panik atak alanında online çalışan uzmanlarımız için online klinik psikolog sayfamıza bakabilirsiniz.
Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde ergen ve yetişkinlere yönelik bilişsel davranışçı terapi ve psikanalitik psikoterapi çalışmaları yüz yüze veya online olarak yürütülmektedir. Uzman kadromuz ve terapi süreci hakkında bilgi almak için Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Panik atak belirtilerini kalp krizinden ayırt etmek için panik atak mı, kalp krizi mi? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1. Panik atak için online terapi yeterli mi?
Araştırmalar panik bozuklukta online terapinin yüz yüze terapiye benzer sonuçlar verdiğini göstermektedir. Ancak kaçınma davranışı belirginse, kademeli yaklaşma çalışmaları bir aşamada ev dışına çıkmayı gerektirir.
2. Seans sırasında panik atak geçirirsem ne olur?
Bu olabilir ve sorun değildir. Aksine, atağın terapist eşliğinde deneyimlenmesi üzerinde çalışılabilecek bir malzeme sunar.
3. Atak anında terapistimi arayabilir miyim?
Terapi seansları planlanmış görüşmelerdir; kriz müdahalesi için uygun değildir. Yoğun bir atak yaşadığınızda ve kendinizi güvende hissetmiyorsanız acil sağlık hizmetlerine başvurmanız gerekir.
4. Panik atak tedavisi ne kadar sürer?
Baştan kesin bir süre verilemez. Belirli bir tabloya odaklanan çalışmalar görece sınırlı sayıda seansta ilerleyebilir; kaçınmanın yaygınlaştığı ve uzun süredir devam eden tablolarda süreç uzar.
5. İlaç kullanmam gerekir mi?
Bu, yalnızca bir psikiyatristin değerlendirebileceği bir sorudur. Birçok panik bozukluk tablosu psikoterapiyle yürütülür; bazılarında ilaç tedavisi planın parçası olur.
Kaynaklar
- Carlbring, P., Andersson, G., Cuijpers, P., Riper, H., & Hedman-Lagerlöf, E. (2018). Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: an updated systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 47(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/16506073.2017.1401115
- Hedman-Lagerlöf, E., Carlbring, P., Svärdman, F., Riper, H., Cuijpers, P., & Andersson, G. (2023). Therapist-supported Internet-based cognitive behaviour therapy yields similar effects as face-to-face therapy for psychiatric and somatic disorders: an updated systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 22(2), 305–314. https://doi.org/10.1002/wps.21088