Bilişsel davranışçı terapi (BDT), zorlandığınız durumlarda aklınızdan geçen düşünceleri, bu düşüncelerin yol açtığı duyguları, bedensel tepkileri ve davranışları birlikte ele alan, yapılandırılmış ve hedef odaklı bir psikoterapi yaklaşımıdır. Kliniğimizde BDT seanslarını uzman klinik psikolog Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Koşe, Şişli Bomonti'deki kliniğimizde yüz yüze veya görüntülü görüşmeyle online olarak yürütür. Bu sayfada BDT'nin hangi sorunlarda kullanıldığını, araştırmaların ne gösterdiğini ve sürecin nasıl ilerlediğini bulabilirsiniz.
BDT'nin temel kavramlarını ve sık karşılaşılan yanlış anlamaları bilişsel davranışçı terapi nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
BDT'ye göre bir durumu nasıl yorumladığımız, ne hissettiğimizi ve ne yaptığımızı etkiler; yaptığımız şey de çoğu zaman o yorumu besler. Aşağıdaki örnek, panik yaşayan birinde bu döngünün kendini nasıl sürdürebildiğini gösteriyor. BDT'de amaç, döngüyü birlikte fark etmek ve hem düşünce hem davranış tarafından değişiklik denemektir.
Durum
Merdiven çıktıktan sonra kalp hızlanıyor.
Düşünce
“Kalp krizi geçiriyorum.”
Duygu
Yoğun korku.
Beden
Çarpıntı ve nefes darlığı artıyor.
Davranış
Merdivenden ve yalnız dışarı çıkmaktan kaçınmak.
Kaçınma o an rahatlatır, ama korkulan şeyin olmayacağını öğrenme fırsatını da ortadan kaldırır. Böylece “kalp krizi geçiriyorum” düşüncesi bir sonraki çarpıntıda daha da inandırıcı gelir ve döngü kendini sürdürür.
BDT, üzerinde en çok araştırma yapılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. 269 meta-analizi derleyen bir incelemede en güçlü destek kaygı bozuklukları, somatoform bozukluklar, bulimia, öfke kontrolü sorunları ve genel stres için bulunmuştur[1]. Aşağıda kliniğimizde en sık çalışılan konular için güncel bulguları özetledik; köşeli parantez içindeki numaralar sayfanın sonundaki kaynaklara karşılık gelir.
OKB'de BDT'nin temel bileşeni maruz bırakma ve tepki önlemedir (ERP): kişi, kaygı uyandıran düşünce ve durumlarla adım adım karşılaşırken kompulsiyonu yapmamayı çalışır. 37 randomize kontrollü çalışmayı birleştiren bir meta-analizde BDT'nin bekleme listesi ve plasebo koşullarına göre etkisi çok büyük bulunmuş, BDT antidepresan ilaçtan da anlamlı düzeyde daha etkili çıkmıştır. NICE kılavuzu da OKB'de ERP içeren BDT'yi önerir.[2, 3]
Panik bozuklukta BDT, bedensel duyumların felaket gibi yorumlanması, kaçınma ve güvenlik davranışları üzerinde çalışır. Psikolojik terapileri karşılaştıran bir Cochrane ağ meta-analizinde BDT en çok araştırılan yöntemdir ve çoğu zaman diğer terapilerden üstün bulunmuştur; yazarlar farkların küçük ve kanıt kalitesinin düşük olduğunu da vurgular. NICE kılavuzu panik bozuklukta toplam 7–14 saatlik BDT önerir.[4, 5]
Kontrol edilmesi zor, “ya olursa” diye süren endişelerde NICE kılavuzu, yoğun bir psikolojik müdahale tercih edildiğinde BDT'yi veya uygulamalı gevşemeyi, genellikle haftalık 12–15 seans olarak önerir. Plasebo kontrollü çalışmaları birleştiren bir meta-analizde BDT'nin yaygın kaygı bozukluğundaki etkisi büyük bulunmuştur.[5, 6]
Başkalarının önünde olumsuz değerlendirilme korkusunda, 101 çalışmayı kapsayan bir ağ meta-analizi bireysel BDT'yi incelenen müdahaleler arasında en büyük etkiye sahip bulmuş ve başlangıç tedavisi için en uygun seçenek olarak değerlendirmiştir. NICE de sosyal kaygı için özel olarak geliştirilmiş bireysel BDT'yi önerir.[7, 8]
409 çalışmayı ve 52.702 kişiyi kapsayan meta-analizde BDT, bekleme listesi ve olağan bakım gibi kontrol koşullarına göre orta-büyük düzeyde etkili bulunmuş, etki 6–12 aylık izlemde de sürmüştür. Kısa vadede ilaç tedavisiyle benzer, 6–12 ay sonra ise daha yüksek etki göstermiştir; ancak bu karşılaştırmadaki çalışma sayısı azdır. NICE, bireysel BDT'yi depresyonda önerilen seçenekler arasında sayar.[9, 10]
Çocuk ve ergenlerde kaygı bozukluklarını inceleyen bir Cochrane incelemesinde, tedavi sonunda birincil kaygı tanısının ortadan kalkma oranı BDT alanlarda %49,4, bekleme listesinde veya tedavi almayanlarda %17,8 bulunmuştur (orta kalitede kanıt). Kliniğimizde 13–18 yaş arası ergenlerle de çalışılmaktadır.[11]
Büyük meta-analizler BDT'nin etkili olduğunu gösterse de depresyonda diğer psikoterapilerden belirgin biçimde üstün olduğu gösterilememiştir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu; yaşadığınız zorluğa, tercihlerinize ve hedeflerinize göre ilk görüşmede birlikte değerlendirilir. Kliniğimizde psikanalitik psikoterapi de sunulmaktadır.[9] İki yaklaşımın farkı için psikanalitik psikoterapi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
İlk seanslarda yaşadığınız zorluk, ne zamandır sürdüğü, günlük yaşamınızı nasıl etkilediği ve terapiden beklentileriniz konuşulur.
Sorunu sürdüren düşünce, duygu ve davranış döngüsü birlikte haritalanır; somut ve gerçekçi hedefler belirlenir.
Hedefe göre düşünceleri sınama, kademeli maruz bırakma veya davranışsal aktivasyon gibi teknikler seanslarda birlikte çalışılır.
Seansta çalışılanlar günlük yaşamda denenir. 17 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde seans arası çalışmaların hem ne kadar hem ne kadar iyi yapıldığı, daha iyi sonuçlarla ilişkili bulunmuştur.[12]
Öğrenilen beceriler özetlenir, zorlanmalar yeniden başlarsa ne yapılacağı planlanır; seans sıklığı birlikte azaltılarak süreç tamamlanır.
Seanslar 50 dakika sürer ve genellikle haftada bir yapılır. Sürecin toplam uzunluğu yaşanan zorluğa, şiddetine ve hedeflere göre değişir; klinik kılavuzlar örneğin panik bozuklukta toplam 7–14 saat, yaygın kaygı bozukluğunda haftalık 12–15 seans önerir.[5] Süreyi etkileyen etkenler için terapi ne kadar sürer yazımıza, ilk görüşmede neler konuşulduğu için ilk terapi seansı yazımıza bakabilirsiniz.
Zorlayıcı anlarda kendiliğinden beliren düşünceleri fark etmek, lehine ve aleyhine kanıtları birlikte incelemek ve daha dengeli alternatifler geliştirmek.
Kaçınılan durumlar, düşünceler veya bedensel duyumlarla önceden planlanmış küçük adımlarla yüzleşmek. OKB'de tepki önleme ile birlikte uygulanır.
Özellikle depresyonda, keyif ve anlam veren etkinlikleri adım adım yeniden günlük yaşama katmak.
Bir inancın ne kadar doğru olduğunu, günlük yaşamda planlanan küçük denemelerle sınamak.
Sorunları somut adımlara bölmek; kaygıda bedensel gerginliği azaltmaya yönelik egzersizleri öğrenmek.
Hangi tekniklerin kullanılacağı, sizin için oluşturulan formülasyona göre seçilir. Düşünceleri sınamanın nasıl yapıldığına bir örnek için olumsuz düşüncelerle BDT ile çalışmak yazımıza bakabilirsiniz.
Uzman Klinik Psikolog
Bahçeşehir Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi
Eğitim: ODTÜ Psikoloji ve Sosyoloji (Lisans) • Maltepe Üniversitesi Uygulamalı Psikoloji (Yüksek Lisans) • ODTÜ Klinik Psikoloji (Doktora)
Kliniğimiz Şişli Bomonti'dedir: Cumhuriyet Mahallesi, Nehir Sokak No:6 Bomonti Modern Palas Kat:1 Daire:11 Bomonti / Şişli / İstanbul. Çalışma saatlerimiz Pazartesi–Cumartesi 10:00–21:00.
Ulaşım ve harita için iletişim ve konum sayfamıza bakabilirsiniz.
BDT seansları görüntülü görüşmeyle de yürütülebilir. 57 çalışmayı kapsayan bir meta-analizde görüntülü görüşmeyle verilen ruh sağlığı hizmetlerinin sonuçları yüz yüze hizmetlerle büyük ölçüde denk bulunmuştur; yazarlar randomize kontrollü çalışma sayısının hâlâ sınırlı olduğunu da not eder.[13]
Online görüşmenin işleyişi için online terapi sayfamıza bakabilirsiniz.
Süre yaşanan zorluğa, şiddetine ve hedeflere göre değişir. Klinik kılavuzlar örneğin panik bozuklukta toplam 7–14 saat, yaygın kaygı bozukluğunda haftalık 12–15 seans önerir. İlk görüşmelerde size özgü bir plan ve tahmini süre birlikte konuşulur.
Seanslar 50 dakika sürer ve genellikle haftada bir yapılır. Sürecin ilerleyen aşamalarında seans sıklığı birlikte azaltılabilir.
Evet. İlaç tedavisine psikiyatri hekimi karar verir; psikolog ilaç yazmaz. Depresyonda yapılan geniş bir meta-analizde BDT ile ilacın birlikte kullanımı yalnız ilaca göre daha etkili bulunmuş, yalnız BDT'ye göre ise anlamlı bir fark görülmemiştir. İlaç kullanıyorsanız ilk görüşmede belirtmeniz yeterlidir.
Zorunlu değildir, ancak BDT'nin önemli bir parçasıdır. Seansta çalışılanları günlük yaşamda denemek araştırmalarda daha iyi sonuçlarla ilişkili bulunmuştur. Uygulamalar koşullarınıza göre birlikte ve gerçekçi biçimde planlanır.
Görüntülü görüşmeyle verilen hizmetleri yüz yüze hizmetlerle karşılaştıran çalışmalar sonuçların büyük ölçüde denk olduğunu gösteriyor. Kliniğimizde online seanslar yüz yüze seanslarla aynı süre ve aynı çalışma çerçevesiyle yürütülür.
BDT, bugün yaşanan sorunu sürdüren düşünce ve davranışlara odaklanan, yapılandırılmış ve genellikle daha kısa süreli bir yaklaşımdır. Psikanalitik psikoterapi ise sorunların geçmiş deneyimler ve bilinçdışı süreçlerle bağlantısını daha uzun soluklu bir çalışmayla ele alır. Hangisinin size uygun olduğu ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.
Sağlık hizmetlerinde tanıtıma ilişkin mevzuat gereği sitede fiyat listesi yayımlanmaz. Güncel seans ücreti bilgisini WhatsApp hattımızdan alabilirsiniz.
Evet. Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Koşe seanslarını Türkçenin yanı sıra İngilizce olarak da yürütür; yüz yüze ve online seans talebinizi WhatsApp hattımızdan iletebilirsiniz.
Randevu adımları için psikolog randevu sayfamıza, ücret bilgilendirmesi için seans ücretleri sayfamıza bakabilirsiniz. İlaç ve tanı konularında psikolog ile psikiyatristin rolleri için psikolog ve psikiyatrist farkı yazımızı okuyabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya bireysel değerlendirme yerine geçmez.
Yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa, kendinize zarar verme dürtüsü hissediyorsanız ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız, bu beklenmesi gereken bir durum değildir. Böyle bir anda yalnız kalmayın; güvendiğiniz birine durumu söyleyin ve vakit kaybetmeden profesyonel yardıma başvurun. Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir veya en yakın hastanenin acil servisine başvurabilirsiniz.
Kliniğimizin randevu hattı bir kriz müdahale birimi değildir; acil durumlarda lütfen doğrudan 112'ye ulaşın.
BDT randevu talebinizi WhatsApp üzerinden iletebilirsiniz.
