Psikanalitik psikoterapi, kişinin bugünkü duygusal zorluklarını, tekrarlayan ilişki örüntülerini ve farkında olmadığı içsel çatışmalarını geçmiş deneyimleriyle bağlantılı olarak anlamayı amaçlayan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Seanslarda kişi aklına gelenleri olabildiğince serbestçe konuşur; terapist bu anlatıdaki örüntülere, duygulara ve terapötik ilişkide yaşananlara dikkat çeker. Amaç yalnızca belirtilerin azalması değil, kişinin kendisini ve ilişkilerini daha iyi anlamasıdır.
Bu yazıda psikanalitik psikoterapinin temel kavramlarını, seansların nasıl geçtiğini, kimler için uygun olabileceğini ve bilişsel davranışçı terapiden farkını ele alıyoruz. Psikoterapinin genel çerçevesi için psikoterapi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Temel kavramlar
- Bilinçdışı: Kişinin farkında olmadığı duygu, düşünce ve arzuların davranışlarını ve ilişkilerini etkileyebileceği düşüncesi.
- Tekrarlayan örüntüler: Farklı ilişkilerde benzer sonların, benzer hayal kırıklıklarının yaşanması; kişinin "hep aynı şey oluyor" hissi.
- Savunmalar: Zorlayıcı duygulardan korunmak için, çoğu zaman farkında olmadan kullanılan yollar.
- Aktarım: Geçmiş önemli ilişkilere ait duygu ve beklentilerin terapiste yönelmesi. Bu, terapide üzerinde çalışılan önemli bir malzemedir.
- İçgörü: Kişinin kendi deneyimlerine dair yeni bir anlayış kazanması; bu anlayışın duygusal olarak da yaşanması.
Seanslar nasıl geçer?
Psikanalitik psikoterapide seanslar görece az yapılandırılmıştır. Belirli bir gündem, ödev veya teknik uygulama yerine kişinin o gün getirdikleri konuşulur. Terapist dikkatle dinler, bağlantılara ve tekrarlara dikkat çeker, zaman zaman yorumlar yapar. Seanslar kliniğimizde 50 dakika sürer ve genellikle haftada bir ya da daha sık yapılır. Görüşmeler yüz yüze veya online olabilir.
Süre açısından psikanalitik psikoterapi genellikle daha uzun soluklu bir süreçtir; aylar ya da yıllar sürebilir. Bununla birlikte daha kısa ve odaklı psikodinamik çalışmalar da vardır.
Kimler için uygun olabilir?
- İlişkilerinde tekrarlayan örüntüleri fark eden ve bunları anlamak isteyenler. Bu konuda ilişkilerde tekrarlayan örüntüler yazımıza bakabilirsiniz.
- Yas ve kayıp süreçlerini yaşayanlar
- Göç, kültürel uyum ve aidiyet soruları yaşayanlar
- Uzun süredir devam eden depresif duygudurum, boşluk veya anlamsızlık hissi yaşayanlar
- Belirli bir belirtiden çok kendini daha derinden tanımak isteyenler
Belirgin ve sınırlı bir belirti alanında, örneğin belirli bir fobi veya panik atak için daha yapılandırılmış yaklaşımlar ön planda düşünülebilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu ilk görüşmelerde birlikte değerlendirilir.
Bilişsel davranışçı terapiden farkı
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) güncel düşünce ve davranış döngülerine odaklanır, daha yapılandırılmış ilerler ve seans arası çalışmalar içerebilir. Psikanalitik psikoterapi ise belirtilerin arkasındaki anlamlara, geçmiş ile bugün arasındaki bağlantılara ve terapötik ilişkiye odaklanır. İki yaklaşım birbirinin rakibi değildir; farklı ihtiyaçlara farklı biçimlerde yanıt verir. BDT hakkında bilgi için bilişsel davranışçı terapi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Psikanalitik psikoterapi etkili mi?
Psikodinamik psikoterapinin etkililiğini inceleyen araştırmalar, bu yaklaşımın birçok sorun alanında etkili olabildiğini ve kazanımların tedavi bittikten sonra da sürme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Yine de her yaklaşımda olduğu gibi sonuç; sorunun niteliğine, sürecin düzenliliğine ve terapötik ilişkiye bağlıdır.
Psikanalitik bir bakış açısıyla yazılmış bir değerlendirme için eksiklik ve arzu üzerine yazımıza bakabilirsiniz.
Kliniğimizde psikanalitik psikoterapi
Şişli Bomonti'deki kliniğimizde Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Gündüz, psikanalitik psikoterapi çerçevesinde yas ve kayıp süreçleri, göç ve kültürel uyum ve duygudurum sorunları alanlarında yetişkinlerle yüz yüze ve online çalışmaktadır. Ayrıntılı bilgi için Dr. Ayşen Gündüz sayfasına, randevu adımları için psikolog randevu sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
1. Psikanalitik psikoterapi ile psikanaliz aynı şey mi?
İkisi aynı kuramsal temele dayanır. Psikanaliz genellikle haftada birkaç kez ve uzun süre yapılan, daha yoğun bir çalışma biçimidir. Psikanalitik psikoterapi ise aynı ilkeleri daha az sıklıkta yapılan seanslarla uygular.
2. Psikanalitik psikoterapi ne kadar sürer?
Genellikle aylar ya da yıllar süren uzun soluklu bir süreçtir; daha kısa ve odaklı psikodinamik çalışmalar da vardır. Süre, kişinin ihtiyacına ve hedeflerine göre değişir.
3. Seanslarda divana mı uzanılır?
Psikanalitik psikoterapide görüşmeler çoğunlukla karşılıklı oturularak yapılır. Divan kullanımı daha çok klasik psikanalizle ilişkilidir.
4. Psikanalitik psikoterapi online yapılabilir mi?
Evet. Kliniğimizde psikanalitik psikoterapi seansları yüz yüze veya online olarak yürütülebilir.
5. Hangi yaklaşımın bana uygun olduğunu nasıl bilirim?
Bu, ilk görüşmelerde sizin ihtiyaçlarınız, beklentileriniz ve yaşadığınız zorluğun niteliği birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kaynaklar
- Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109. https://doi.org/10.1037/a0018378