Psikoterapi, eğitimli bir ruh sağlığı uzmanı ile danışan arasında, belirli bir kuramsal çerçevede yürütülen, düzenli ve planlı görüşmelere dayanan bir tedavi yöntemidir. Amaç; kişinin yaşadığı duygusal zorlukları, düşünce ve davranış örüntülerini ve ilişkilerini anlamasına, bunlarla daha işlevsel biçimde baş etmesine yardımcı olmaktır. Psikoterapi bir sohbet ya da tavsiye alma süreci değildir; sınırları, amacı ve yöntemi belirli bir klinik çalışmadır.
Bu yazıda psikoterapinin ne olduğunu, kimler için uygun olduğunu, hangi yaklaşımların bulunduğunu, bir seansın nasıl geçtiğini ve etkililiği hakkında bilinenleri özetliyoruz.
Psikoterapi ile sohbet arasındaki fark nedir?
Bir arkadaşla konuşmak rahatlatıcı olabilir; psikoterapiyi ondan ayıran birkaç temel özellik vardır:
- Uzmanlık: Psikoterapiyi klinik psikoloji veya ilgili alanlarda lisansüstü eğitim ve süpervizyonlu uygulama deneyimi olan uzmanlar yürütür.
- Kuramsal çerçeve: Uzman, ne yaptığını belirli bir yaklaşıma dayanarak yapar; sorular, yorumlar ve çalışmalar rastgele değildir.
- Tarafsızlık: Terapist sizin sosyal çevrenizin parçası değildir; anlattıklarınızı kendi çıkarı veya beklentisiyle değerlendirmez.
- Gizlilik: Seanslarda konuşulanlar yasal ve etik sınırlar içinde gizli tutulur.
- Düzen ve süreklilik: Görüşmeler belirli aralıklarla, belirli bir süre boyunca yapılır; değişim bu süreklilik içinde gerçekleşir.
Gizliliğin sınırları için terapide gizlilik ve danışan hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Psikoterapi kimler için uygundur?
Psikoterapiye başvurmak için belirli bir tanı almış olmak gerekmez. Sık başvuru nedenleri arasında şunlar yer alır:
- Kaygı, panik atak, sosyal kaygı ve takıntılı düşünceler
- Depresif duygudurum, isteksizlik, anlamsızlık hissi
- İlişkilerde tekrarlayan sorunlar, yalnızlık
- İş stresi, tükenmişlik, kariyer kararsızlığı
- Kayıp, ayrılık, taşınma gibi yaşam değişiklikleri
- Kendini tanıma ve tekrarlayan örüntüleri anlama isteği
Bazı durumlarda psikoterapiye ek olarak ya da ondan önce psikiyatrik değerlendirme gerekebilir. Bu ayrım için psikolog ve psikiyatrist farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi psikoterapi yaklaşımları var?
Psikoterapi tek bir yöntem değildir. En yaygın yaklaşımlardan ikisi şunlardır:
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiye odaklanır; görece yapılandırılmış ilerler ve güncel sorunlar üzerinde doğrudan çalışır.
- Psikanalitik ve psikodinamik psikoterapi: Tekrarlayan örüntülere, geçmiş deneyimlerin bugüne yansımalarına ve farkında olunmayan çatışmalara odaklanır; genellikle daha uzun soluklu bir süreçtir.
Bunların dışında şema terapi, EMDR, kabul ve kararlılık terapisi gibi başka yaklaşımlar da bulunur. Hangi yaklaşımın uygun olduğu sorun alanına ve kişinin ihtiyacına göre değişir. BDT hakkında ayrıntı için bilişsel davranışçı terapi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Bir psikoterapi seansı nasıl geçer?
Seanslar genellikle haftada bir yapılır; kliniğimizde bir seans 50 dakika sürer. İlk görüşmelerde sizi terapiye getiren durum, öykünüz ve beklentileriniz konuşulur; ardından birlikte bir çalışma çerçevesi belirlenir. Sonraki seanslarda bu çerçevede ilerlenir. Seanslar yüz yüze veya online olarak yapılabilir.
İlk seansa dair ayrıntılar için terapiye ilk kez gidenler için rehber, sürecin ne kadar sürebileceği için terapi ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.
Psikoterapi etkili mi?
Psikoterapinin etkililiği uzun yıllardır araştırılmaktadır. Amerikan Psikoloji Derneği (APA), araştırma bulgularını değerlendirdiği 2012 tarihli kararında psikoterapinin birçok ruhsal sorunda etkili bir tedavi olduğunu belirtmiştir. Araştırmalar ayrıca terapist ile danışan arasındaki çalışma ilişkisinin (terapötik ittifak) sonuçlarla ilişkili olduğunu göstermektedir.
Yine de psikoterapi herkeste aynı hızda ve aynı biçimde işlemez. Sonuç; sorunun niteliğine, sürecin düzenliliğine, kişinin katılımına ve terapistle kurulan ilişkiye bağlıdır. Bu nedenle kesin sonuç veya belirli bir seans sayısında iyileşme vaat eden ifadelere temkinle yaklaşmak gerekir.
Psikoterapiye başlamadan önce kendinize sorabilecekleriniz
- Beni terapiye getiren şey ne, neyin değişmesini istiyorum?
- Düzenli olarak ayırabileceğim bir zaman var mı?
- Yüz yüze mi, online mı çalışmak bana daha uygun?
- Çalışacağım uzmanın unvanı, eğitimi ve yaklaşımı nedir?
Uzman seçimine dair ayrıntılar için psikolog nasıl seçilir rehberimize bakabilirsiniz.
Kliniğimizde psikoterapi
Şişli Bomonti'deki kliniğimizde ergen ve yetişkinlere yönelik bireysel psikoterapi, bilişsel davranışçı terapi ve psikanalitik yaklaşım çerçevesinde yüz yüze ve online olarak yürütülmektedir. Ayrıntılı bilgi için ergen ve yetişkin terapisi sayfamıza, randevu adımları için psikolog randevu sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
1. Psikoterapi nedir?
Psikoterapi, eğitimli bir uzmanla belirli bir kuramsal çerçevede yürütülen, düzenli görüşmelere dayanan bir tedavi yöntemidir. Duygusal zorlukları, düşünce ve davranış örüntülerini anlamayı ve bunlarla baş etmeyi amaçlar.
2. Psikoterapi için bir tanı almış olmak gerekir mi?
Hayır. Kaygı, depresif duygudurum, ilişki sorunları veya yaşam değişiklikleri gibi pek çok nedenle psikoterapiye başvurulabilir.
3. Psikoterapi ile psikolojik danışmanlık aynı şey mi?
İkisi sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da psikoterapi genellikle daha yapılandırılmış, klinik bir çalışmayı ifade eder. Unvanlar arasındaki fark için psikolog ve psikiyatrist farkı yazımıza bakabilirsiniz.
4. Psikoterapi kaç seans sürer?
Sorunun niteliğine, yaklaşıma ve kişinin ihtiyacına göre değişir. Birkaç ayda tamamlanan süreçler de, daha uzun soluklu çalışmalar da olabilir.
5. Psikoterapi online yapılabilir mi?
Evet. Birçok durumda online psikoterapi yüz yüze görüşmeye benzer biçimde yürütülebilir; ancak kriz durumları ve bazı ağır tablolar yüz yüze değerlendirme gerektirir. Online seanslar hakkında bilgi için online psikolog sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Psychological Association. (2013). Recognition of psychotherapy effectiveness. Psychotherapy, 50(1), 102–109. https://doi.org/10.1037/a0030276
- Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172