Ergenlikte duygusal iniş çıkışlar, ailesiyle tartışmalar ve daha fazla yalnız kalma isteği gelişimin olağan parçalarıdır. Bir psikologdan destek almayı düşünmek için asıl ölçüt, değişikliklerin birkaç haftadan uzun sürmesi, gencin okul, arkadaşlık veya aile yaşamını belirgin biçimde etkilemesi ya da gencin kendisinin zorlandığını söylemesidir. Kendine zarar verme belirtileri varsa beklemeden destek almak gerekir.
Bu yazıda ebeveynlerin dikkat edebileceği işaretleri, gençle terapi hakkında nasıl konuşulabileceğini, ilk görüşmenin nasıl geçtiğini ve ergen terapisinde gizliliğin nasıl işlediğini ele alıyoruz.
Olağan ergenlik mi, destek gerektiren bir durum mu?
Ergenlikte kimlik arayışı, bağımsızlık isteği ve akranların öneminin artması beklenen değişikliklerdir. Genel nüfusu temsil eden 192 epidemiyolojik çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde, herhangi bir ruhsal bozukluk için bildirilen tepe başlangıç yaşı 14,5, medyan başlangıç yaşı 18'dir ve vakaların yaklaşık yarısı 18 yaşından önce başlamaktadır; bu yaşlar bozukluk türüne göre değişir (Solmi ve ark., 2022). Bulgu, ergenlikteki değişiklikleri dikkatle izlemenin neden önemli olduğunu açıklar. Şu işaretler ise dikkatle izlenmeyi hak eder:
- İki haftadan uzun süren mutsuzluk, isteksizlik veya sinirlilik
- Uyku ve iştahta belirgin değişiklikler
- Okul başarısında ani düşüş, okula gitmek istememe
- Arkadaşlardan ve eskiden sevdiği etkinliklerden uzaklaşma
- Yoğun kaygı, panik atak veya sınav dönemlerinde baş edilemeyen stres
- Tekrarlayan takıntılı düşünceler veya kontrol etme davranışları
- Yeme davranışında ya da beden algısında belirgin değişiklikler
- Kendine zarar verme, ölüm veya umutsuzluk içeren ifadeler
Tek bir işaret tek başına bir sorun olduğunu göstermez. Önemli olan, değişikliğin süresi, şiddeti ve gencin günlük yaşamına etkisidir. Listedeki iki hafta ölçütü yalnızca mutsuzluk ve isteksizlik gibi depresif belirtilerle ilgilidir: majör depresif dönem için DSM tanı ölçütlerinde belirtilerin en az iki hafta sürmesi aranır; süre tek başına tanı koydurmaz, tanı için başka ölçütler de gerekir ve destek almak için bu süreyi beklemek gerekmez. Emin olamadığınız durumlarda bir uzmanla görüşmek, durumun değerlendirilmesine yardımcı olur.
Sınav dönemindeki zorlanmalar için sınav kaygısı, çekingenlik ve kalabalıktan kaçınma için sosyal kaygı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Gençle terapi hakkında nasıl konuşulabilir?
Terapinin bir ceza ya da "sorunlu olma" etiketi gibi algılanmaması önemlidir. Şu yaklaşımlar konuşmayı kolaylaştırabilir:
- Gözleminizi suçlamadan paylaşın: "Son zamanlarda çok yorgun ve üzgün görünüyorsun, merak ediyorum" gibi.
- Terapiyi bir destek alanı olarak tanıtın: Bir uzmanla konuşmanın, düşüncelerini ailesinden bağımsız biçimde ifade edebileceği bir alan olduğunu anlatın.
- Gizliliği açıklayın: Seanslarda konuşulanların, güvenlik riski gibi sınırlı istisnalar dışında, aileye aktarılmayacağını bilmek çoğu genci rahatlatır.
- Seçenek sunun: Yüz yüze ya da online görüşme, uygun gün ve saat gibi konularda gencin görüşünü alın.
- Zaman tanıyın: İlk tepki olumsuz olabilir; konuyu baskı kurmadan yeniden açmak mümkündür.
İlk görüşme nasıl geçer?
İlk görüşmede sizi terapiye getiren durum, gözlenen değişiklikler ve gencin kendi bakış açısı konuşulur; ebeveynle görüşmenin nasıl ve ne ölçüde yapılacağı gencin yaşına ve ihtiyacına göre uzmanla birlikte belirlenir. Görüşme sonunda nasıl bir çalışma yürütülebileceğine ve aileyle iletişimin nasıl kurulacağına birlikte karar verilir.
Seanslar kliniğimizde 50 dakika sürer ve başlangıçta genellikle haftada bir yapılır. İlk seansa dair genel bilgiler için terapiye ilk kez gidenler için rehber yazımıza bakabilirsiniz.
Ergen terapisinde gizlilik
Ergen terapisinde gencin terapiste duyduğu güven, çalışmanın temelidir. Bu nedenle seans içeriği, gencin onayı olmadan aileye aktarılmaz. Gizliliğin sınırlı istisnaları vardır: gencin kendisinin veya bir başkasının güvenliğini tehdit eden ciddi bir risk ya da bilgi verilmesini gerektiren hukuki bir yükümlülük. Güvenlik riski bulunduğunda aile gerektiği ölçüde bilgilendirilir; hukuki bir yükümlülük söz konusuysa bilgi, yalnızca o yükümlülüğün gerektirdiği kapsamda ve gerektirdiği tarafa verilir. Aileyle hangi konularda, ne sıklıkta ve nasıl iletişim kurulacağı, gencin gizlilik hakkı gözetilerek süreç başında birlikte belirlenir. 18 yaşından küçük danışanlarda başvuru ve onam süreci, sunulan hizmete ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir. Veli veya vasi izninin gerektiği durumlarda süreç gencin anlayabileceği biçimde açıklanır ve kendisinin de kararlara katılımı gözetilir.
Ebeveyn olarak süreçte neler yapabilirsiniz?
- Seanslarda ne konuşulduğunu sormak yerine gencin kendisi paylaşmak isterse dinlemeye hazır olun.
- Seanslara düzenli katılımı destekleyin; süreklilik, değişimin önemli bir koşuludur.
- Kendi zorlandığınız noktalarda destek almaktan çekinmeyin; ebeveynin iyi olması gencin iyiliğini de etkiler.
- Değişimin zaman alacağını kabul edin; ilk haftalarda belirgin bir fark görülmeyebilir.
Kliniğimizde ergen terapisi
Araştırmalarda, çocuk ve ergenlerle yürütülen psikoterapileri inceleyen 447 randomize çalışmanın (30.431 genç) meta-analizi ortalama tedavi sonrası etki büyüklüğünü 0,46 olarak bildirmiş; etki kaygı sorunlarında daha güçlü, depresyonda daha zayıf bulunmuştur (Weisz ve ark., 2017). Bu, araştırma düzeyinde genel bir bulgudur; bireysel bir sonuç öngörüsü değildir ve kliniğimizin hizmet kapsamını tanımlamaz.
Şişli Bomonti'deki kliniğimizde ergenlerle yüz yüze ve online bireysel psikoterapi yürütülmektedir; çocuk terapisi sunulmamaktadır. Ergenlerle Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Koşe bilişsel davranışçı terapi ve IFS çerçevesinde çalışmaktadır. Çalışılan konular arasında kaygı, depresif duygudurum, sınav stresi, kimlik arayışı, akran ve aile ilişkileri yer alır. Ayrıntılı bilgi için ergen ve yetişkin terapisi sayfamıza, randevu adımları için psikolog randevu sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
1. Ergenim terapiye gitmek istemiyor, ne yapabilirim?
Baskı kurmadan konuşmak, terapiyi bir destek alanı olarak anlatmak ve gizliliği açıklamak yardımcı olabilir. Gencin gün, saat veya görüşme biçimi konusunda söz sahibi olması da isteksizliği azaltabilir.
2. Seanslarda konuşulanları öğrenebilir miyim?
Seans içeriği gencin onayı olmadan aileye aktarılmaz; gencin veya bir başkasının güvenliğini tehdit eden ciddi bir risk bulunduğunda aile gerektiği ölçüde bilgilendirilir; bilgi verilmesini gerektiren hukuki bir yükümlülük varsa paylaşım yalnızca o yükümlülüğün gerektirdiği kapsam ve tarafla sınırlı kalır. Aileyle iletişimin çerçevesi süreç başında birlikte belirlenir.
3. Ergen terapisi kaç yaşından itibaren yapılır?
Kliniğimizde ergen terapisi ergenlik dönemindeki gençlerle yürütülür; çocuk terapisi sunulmamaktadır. Kesin bir yaş sınırı yerine gencin gelişim dönemi ve ihtiyacı belirleyicidir; uygunluk ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.
4. Ergenler için online terapi uygun mu?
Birçok genç için online görüşme rahat bir seçenektir. Evde gencin yalnız ve rahat konuşabileceği bir ortamın sağlanması gerekir.
5. Ebeveyn olarak süreçte benim rolüm ne olur?
Gencin seanslara düzenli katılımını desteklemek, seans içeriğini sormak yerine paylaşmak isterse dinlemeye hazır olmak ve değişimin zaman alacağını kabul etmek en önemli katkılardır. Aileyle iletişimin nasıl kurulacağı, gencin gizlilik hakkı gözetilerek uzmanla birlikte belirlenir.
Kaynaklar
- Solmi, M., Radua, J., Olivola, M., Croce, E., Soardo, L., Salazar de Pablo, G., ve ark. (2022). Age at onset of mental disorders worldwide: large-scale meta-analysis of 192 epidemiological studies. Molecular Psychiatry, 27(1), 281–295. DOI: 10.1038/s41380-021-01161-7 PubMed 34079068
- Weisz, J. R., Kuppens, S., Ng, M. Y., Eckshtain, D., Ugueto, A. M., Vaughn-Coaxum, R., ve ark. (2017). What five decades of research tells us about the effects of youth psychological therapy: A multilevel meta-analysis and implications for science and practice. American Psychologist, 72(2), 79–117. DOI: 10.1037/a0040360 PubMed 28221063
- American Psychiatric Association. (2013). Highlights of changes from DSM-IV-TR to DSM-5. Majör depresif dönem için en az iki haftalık süre ölçütünün DSM-5'te değişmeden korunduğunu belirtir. psychiatry.org, Highlights of Changes from DSM-IV-TR to DSM-5 (PDF)
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing. DSM-5'in metin revizyonudur; majör depresif dönem ölçütleri bu baskıda yer alır. Yayıncının DSM-5-TR hakkında genel bilgi sayfası: psychiatry.org/dsm
- Hasta Hakları Yönetmeliği. (1998). Resmî Gazete, 1 Ağustos 1998, Sayı: 23420, Madde 23 (sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgilerin gizliliği) ve Madde 24 (tıbbi müdahalede rıza; küçüklerde veli veya vasi izni; 8 Mayıs 2014 tarihli değişiklikle güncel metin). mevzuat.gov.tr, konsolide metin