Üniversite yılları yeni bir şehir, yeni bir düzen, akademik baskı ve gelecek belirsizliğinin bir arada yaşandığı bir dönemdir. Kaygı, isteksizlik, yalnızlık veya sınav dönemlerinde baş edilemeyen stres haftalar boyunca sürüyor ve derslerinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa psikolojik destek almayı düşünebilirsiniz. Üniversitenizde bir psikolojik danışmanlık birimi varsa ilk başvuru yeri çoğu zaman orasıdır; düzenli ve uzun soluklu bir çalışma için bir klinik psikologla yüz yüze veya online görüşmek de bir seçenektir.
Bu yazıda üniversite öğrencilerinin sık yaşadığı zorlukları, ne zaman destek almanın iyi olacağını, başvurabileceğiniz yerleri ve süreci ailenizle nasıl konuşabileceğinizi ele alıyoruz.
Üniversite öğrencilerinin sık yaşadığı zorluklar
Dünya Sağlık Örgütü Dünya Ruh Sağlığı Araştırmaları Uluslararası Üniversite Öğrencisi Projesi'nin (WHO WMH-ICS) sekiz ülkedeki 19 yükseköğretim kurumunu kapsayan ilk aşamasında, tam zamanlı birinci sınıf öğrencilerinin yaklaşık üçte biri (%31) son on iki ayda en az bir yaygın ruhsal bozukluk için tarama ölçütlerini karşılamıştır (Auerbach ve ark., 2018). Bu sonuç birinci sınıf öğrencilerinin kendi bildirimine dayalı tarama ölçeklerinden elde edilmiştir; tanı anlamına gelmez, Türkiye bu araştırmada yer almamıştır ve bulgu tüm üniversite öğrencilerine genellenemez. Yine de incelenen yaygın ruhsal bozukluklara ilişkin tarama bulgularının üniversiteye yeni başlayan öğrenciler arasında seyrek olmadığını gösterir. Öğrencilerin sık dile getirdiği zorluklar şunlardır:
- Akademik baskı ve sınav kaygısı: Vize ve final dönemlerinde yoğun kaygı, erteleme ve çalışmaya başlayamama. Ayrıntılar için sınav kaygısı yazımıza bakabilirsiniz.
- Yeni bir şehirde yalnızlık: Aileden ve eski arkadaşlardan uzakta yeni bir çevre kurmak zaman alır.
- Kendini yetersiz hissetme: Lisede başarılı olan birçok öğrenci, yeni ortamda kendini ortalamada veya geride bulabilir.
- Gelecek kaygısı: Bölüm seçiminin doğru olup olmadığı, mezuniyet sonrası iş bulma ve kariyer kararları.
- İlişkiler ve ayrılıklar: Yakın ilişkilerde yaşanan zorluklar ders ve uyku düzenini doğrudan etkileyebilir.
- Uyku ve düzen bozulması: Düzensiz uyku, beslenme ve hareketsizlik duygudurumu etkiler.
- Maddi kaygılar: Burs, barınma ve geçim konusundaki belirsizlikler sürekli bir stres kaynağı olabilir.
Ne zaman destek almak iyi olur?
Şu durumlar bir uzmanla konuşmanın iyi olabileceğini gösterir:
- Mutsuzluk, isteksizlik veya kaygı iki haftadan uzun sürüyorsa
- Derslere gidememe, ödevleri ve sınavları sürekli erteleme başladıysa
- Uyku ve iştahta belirgin değişiklikler varsa
- Arkadaşlardan ve sevdiğiniz etkinliklerden uzaklaştıysanız
- Panik atak yaşıyorsanız
- Alkol veya madde kullanımı başa çıkma yolu haline geldiyse
- Umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleri varsa (bu durumda beklemeden 112'yi arayın)
Majör depresif dönem değerlendirmesinde belirtilerin en az iki hafta sürmesi tanı ölçütlerinden biridir; ancak süre tek başına tanı koydurmaz ve bu ölçüt kaygı gibi diğer belirtiler için geçerli değildir. Psikolojik destek almak için iki hafta beklemek gerekmez; yaşadığınız güçlüklerin derslerinizi, uykunuzu ve ilişkilerinizi nasıl etkilediği de önemlidir. Belirtiler için depresyon nedir ve kaygı nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Nereye başvurabilirsiniz?
- Üniversitenizin psikolojik danışmanlık birimi: Yükseköğretim mevzuatı, üniversitelerin Sağlık, Kültür ve Spor Dairelerinin bütçe imkânları ölçüsünde yürüteceği hizmetler arasında öğrencilere yönelik psikolojik danışmanlık ve rehberliği sayar (Yükseköğretim Kurumları Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği, md. 5/d ve 14/e). Bu hizmet yönetmelikte danışma ve rehberlik olarak tanımlanır; bir klinik psikologla yürütülen düzenli psikoterapiden farklı bir hizmettir. Hizmetin ücretsiz olup olmadığı, görüşme sayısı, başvuru koşulları ve bekleme süresi üniversiteden üniversiteye değişir; güncel bilgiyi kendi üniversitenizin biriminden öğrenmek gerekir.
- Kamu hastaneleri: Psikiyatrik değerlendirme veya ilaç tedavisi gerekebilecek durumlarda psikiyatri polikliniklerine başvurabilirsiniz.
- Klinik psikolog: Düzenli, haftalık ve uzun soluklu bir psikoterapi süreci için bir klinik psikologla çalışabilirsiniz. Bütçe seçenekleri için uygun ücretli terapi seçenekleri yazımıza bakabilirsiniz.
Online terapi öğrenciler için uygun mu?
Online terapi, özellikle farklı bir şehirde okuyan, ders programı yoğun olan veya tatillerde memleketine dönen öğrenciler için sürekliliği kolaylaştırır. Yurtta veya ev arkadaşlarıyla yaşıyorsanız, kulaklık kullanmak ve seansı yalnız kalabileceğiniz bir saatte planlamak mahremiyeti sağlamaya yardımcı olur. Ayrıntılar için online terapi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz. Öğrencilerle online çalışan uzmanlarımızı online psikolog sayfamızda görebilirsiniz. Yurt dışında okuyan öğrenciler için yurt dışında öğrenci olmak yazımız ayrıca yardımcı olabilir.
Ailenize söylemek zorunda mısınız?
18 yaşını doldurmuş bir öğrenci olarak psikoterapiye kendi kararınızla başvurabilirsiniz; seanslarda konuşulanlar, sınırlı yasal ve güvenlik istisnaları dışında gizlidir. Ailenize söyleyip söylememek sizin kararınızdır. Söylemek isterseniz, bunu bir sorun itirafı olarak değil, kendinize iyi bakmak için attığınız bir adım olarak anlatmak konuşmayı kolaylaştırabilir. 18 yaşından küçükseniz başvuru ve onam süreci yaşınıza, sunulan hizmete ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir; veli veya vasi onamının gerektiği durumlarda bu süreç uzman tarafından açıklanır. Görüşmelerin gizliliği ve ailenin sürece katılımı, haklarınız ve güvenliğiniz gözetilerek ele alınır.
Kliniğimizde öğrencilerle çalışma
Şişli Bomonti'deki kliniğimizde ergen ve yetişkinlerle, üniversite öğrencileri dahil, yüz yüze ve online bireysel psikoterapi yürütülmektedir. Kliniğimizde uygun mesleki yetkinliğe sahip psikologlarımızın, kıdemli uzmanlarımızın süpervizyonunda yürüttüğü seans seçenekleri de bulunmaktadır. Ayrıntılar için ergen ve yetişkin terapisi sayfamıza, randevu adımları için psikolog randevu sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Akademik başarıya rağmen "yeterince iyi değilim" duygusu yaşayan öğrenciler için imposter sendromu yazımız, 18 yaşından küçük öğrenciler için ergen terapisi yazımız yol gösterici olabilir.
Ders çalışırken dikkati sürdürmekte uzun süredir zorlanan öğrenciler için MOXO dikkat testi sayfamızda değerlendirme sürecini anlattık.
Sık Sorulan Sorular
1. Üniversitede ücretsiz psikolojik destek alabilir miyim?
Üniversitelerin Sağlık, Kültür ve Spor Dairelerinin görevleri arasında psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri yer alır; hizmetin ücretsiz olup olmadığı, kapsamı ve bekleme süresi üniversiteye göre değişir. Üniversitenizin sağlık, kültür ve spor daire başkanlığından veya öğrenci işlerinden bilgi alabilirsiniz.
2. Terapiye gittiğimi ailem öğrenir mi?
18 yaşını doldurduysanız seanslarda konuşulanlar gizlidir; sizin onayınız olmadan ailenize bilgi verilmez. Gizliliğin sınırlı istisnaları vardır: sizin veya bir başkasının güvenliğini tehdit eden ciddi bir risk ya da kanunun bilgi verilmesine izin verdiği haller.
3. Sınav döneminde terapiye başlamak doğru mu?
Zorlandığınızı fark ettiğiniz an başlamak için uygun bir zamandır. Sınav döneminde seans saatlerini programınıza göre planlamak mümkündür.
4. Yurtta kalıyorum, online terapi yapabilir miyim?
Evet. Kulaklık kullanmak, odada yalnız olduğunuz bir saati seçmek veya kütüphanenin grup çalışma odası gibi sakin bir alan bulmak yardımcı olur.
Kaynaklar
- Auerbach, R. P., Mortier, P., Bruffaerts, R., Alonso, J., Benjet, C., Cuijpers, P., ve ark. (2018). WHO World Mental Health Surveys International College Student Project: Prevalence and distribution of mental disorders. Journal of Abnormal Psychology, 127(7), 623–638. https://doi.org/10.1037/abn0000362 PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30211576/
- American Psychiatric Association. (2013). Highlights of changes from DSM-IV-TR to DSM-5. Majör depresif dönem için en az iki haftalık süre ölçütünün DSM-5'te DSM-IV'e göre değişmeden korunduğunu belirtir; yazıdaki iki hafta ifadesinin doğrudan dayanağı bu belge ve ilgili tanı ölçütleridir. psychiatry.org, Highlights of Changes from DSM-IV-TR to DSM-5 (PDF)
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing. DSM-5'in metin revizyonudur; majör depresif dönem ölçütleri bu baskıda yer alır. Yayıncının DSM-5-TR hakkında genel bilgi sayfası: https://www.psychiatry.org/dsm
- Yükseköğretim Kurumları Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği. (1984). Resmî Gazete, 3 Şubat 1984, Sayı: 18301, Madde 5/d (psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri) ve Madde 14/e (duygusal sorunları olan öğrencilere bireysel veya grupla psikolojik danışma). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=10169&MevzuatTur=8&MevzuatTertip=5
- Hasta Hakları Yönetmeliği. (1998). Resmî Gazete, 1 Ağustos 1998, Sayı: 23420, Madde 23 (sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgilerin gizliliği) ve Madde 24 (tıbbi müdahalede rıza; küçüklerde veli veya vasi izni; 8 Mayıs 2014 tarihli değişiklikle güncel metin). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4847&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, Madde 11 (erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf