Online Terapi mi Yüz Yüze Terapi mi? Hangisi Size Uygun?

Terapiye başlamaya karar verdikten sonra gelen ikinci soru genellikle budur: görüntülü mü, yüz yüze mi?

Bu sorunun tek bir doğru yanıtı yok. İkisi de aynı yöntemle, aynı etik çerçevede yürütülen psikoterapidir; değişen yalnızca görüşmenin gerçekleştiği ortamdır. Ama bu ortam farkı bazı kişiler için belirleyici olabilir.

Bu yazıda iki biçimin gerçek farklarını, hangisinin kime daha uygun olduğunu ve karar verirken nelere bakabileceğinizi ele alacağız.

Etkinlik açısından fark var mı?

Önce en çok merak edilen soruyu yanıtlayalım.

Online psikoterapinin etkinliği üzerine geniş bir araştırma literatürü bulunuyor. Terapist destekli internet tabanlı bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) yüz yüze BDT ile doğrudan karşılaştıran randomize kontrollü çalışmaların bir araya getirildiği bir meta-analiz, psikiyatrik ve somatik rahatsızlıklar genelinde iki formatın benzer etkiler ürettiğini bildirmiştir (Carlbring ve ark., 2018). Bu meta-analizin 2023'te yayımlanan güncellemesi de terapist destekli internet tabanlı BDT'nin yüz yüze BDT ile benzer etkiler sağladığı sonucunu desteklemiştir (Hedman-Lagerlöf ve ark., 2023). Bu çalışmalar internet üzerinden sunulan, terapist destekli programları ve yalnızca bilişsel davranışçı yaklaşımı incelemektedir; canlı video seansı formatına ve diğer terapi yaklaşımlarına doğrudan genellenemez.

Sık duyulan bir çekince, ekran üzerinden terapistle güven bağı kurulup kurulamayacağıdır. Video görüşmeyle yürütülen psikoterapilerde terapötik ittifakı inceleyen 23 çalışmanın derlendiği bir gözden geçirme, danışanların bağ ve varlık algısını yüz yüze görüşmelerdekiyle en az aynı düzeyde değerlendirdiğini bildirmiştir (Simpson ve Reid, 2014).

Yani "hangisi daha etkili" sorusunun yanıtı, çoğu yaygın sorun alanı için "belirgin bir fark yok" biçimindedir. Karar bu yüzden etkinlikten çok, kişisel koşullara ve tercihe dayanır.

Gerçek farklar neler?

Araştırmalar sonuç açısından benzerlik gösterse de, deneyim açısından farklar vardır.

<strong>Bedensel ipuçları.</strong> Yüz yüze görüşmede duruş, el hareketleri, bedendeki gerginlik ve nefes ritmi daha net görünür. Ekranda bu ipuçlarının bir kısmı kaybolur. Deneyimli bir uzman bunu telafi edebilir, ancak fark vardır.

<strong>Ortamın etkisi.</strong> Kliniğe gitmek, kapıdan girmek ve odaya oturmak zihinsel bir geçiş sağlar; seansa hazırlanma ve seanstan çıkma anları bu yolculukla belirginleşir. Online seansta bu geçiş kendiliğinden oluşmaz ve kişinin kendisi yaratması gerekir.

<strong>Kendi ortamında olmak.</strong> Bu bazı kişiler için dezavantaj değil, avantajdır. Tanıdık bir ortamda konuşmak, zorlayıcı konuları açmayı kolaylaştırabilir.

<strong>Teknik kesintiler.</strong> Bağlantı sorunları, ses gecikmeleri veya görüntü donmaları seansın akışını bozabilir. Nadir ama gerçek bir sorundur.

<strong>Mahremiyet.</strong> Yüz yüze görüşmede mahremiyet klinik tarafından sağlanır. Online görüşmede bunun bir kısmı danışanın sorumluluğundadır; evde yalnız kalabilmek her zaman mümkün olmaz. Bu konuda online terapi güvenli mi yazımıza bakabilirsiniz.

<strong>Süreklilik.</strong> Taşınma, iş seyahati, hastalık veya hava koşulları online seansı etkilemez. Terapide düzenli devam, ilerlemenin en belirleyici etkenlerinden biridir; bu yönüyle online biçim önemli bir avantaj sağlar.

Online terapi kimler için daha uygun?

• Yoğun çalışma temposu nedeniyle ulaşıma zaman ayıramayanlar (İstanbul gibi şehirlerde seansa gidip gelmek çoğu zaman seansın kendisinden uzun sürer)
• Farklı bir şehirde veya yurt dışında yaşayanlar (özellikle anadilde terapi arayanlar için online biçim çoğu zaman tek seçenektir)
• Sık seyahat edenler ve çalışma düzeni değişken olanlar
• Küçük çocuğu olan ve evden ayrılmakta zorlananlar
• Hareket kısıtlılığı olanlar veya dışarı çıkmakta zorlananlar
• Bulunduğu yerde uygun uzman bulamayanlar
• Tanıdık bir çevrede yaşayıp kliniğe girerken görülme endişesi taşıyanlar
• Yüz yüze görüşmeyi başlangıçta zorlayıcı bulan, ancak destek almak isteyenler

Yüz yüze terapi kimler için daha uygun?

• Kendi ortamında mahremiyet sağlayamayanlar (bu, online terapinin en gerçek engelidir)
• Ekran üzerinden iletişimde kendini rahat hissetmeyenler (bu tercih tamamen meşrudur ve göz ardı edilmemelidir)
• Teknolojiyle arası iyi olmayan veya kesintisiz bağlantı sağlayamayanlar
• Evde odaklanmakta zorlananlar (ev ortamındaki dikkat dağıtıcılar seansa verilen odağı azaltabilir)
• Kliniğe gitme ritüelinin kendisine iyi geldiğini düşünenler (bazı kişiler için bu yolculuk, seansın bir parçasıdır)

Belirli tablolarda ise yüz yüze görüşme gerekir: akut psikotik dönemler, yüksek intihar riski taşıyan kriz durumları, ağır disosiyatif tablolar ve yerinde tıbbi değerlendirme gerektiren durumlar.

Seçmek zorunda değilsiniz

Çoğu kişinin bilmediği şey şu: ikisi arasında kesin bir seçim yapmak gerekmez.

Hibrit çalışma yaygın bir uygulamadır. Süreci yüz yüze başlatıp yoğun dönemlerde online devam etmek, ya da tersi, mümkündür. Seyahatte veya hastalıkta seansı kaçırmak yerine online yapmak sürekliliği korur.

Kliniğimizde seanslar hem yüz yüze hem online olarak yürütülür ve danışanlar dönem dönem her iki biçimi de kullanabilir.

Ayrıca seçim kalıcı değildir. Bir biçimle başlayıp uygun bulmadığınızda diğerine geçmek her zaman mümkündür; bunu terapistinizle konuşmanız yeterlidir.

Karar verirken kendinize sorabilecekleriniz

• Yalnız kalabileceğim bir ortamım var mı? Bu, en belirleyici soru.
• Ulaşım benim için gerçek bir engel mi, yoksa yönetilebilir mi?
• Ekran üzerinden konuşurken kendimi rahat hissediyor muyum?
• Düzenli devam edebilmem için hangisi daha sürdürülebilir?
• Bulunduğum yerde bana uygun bir uzman var mı?

Son soru özellikle önemli: uygun uzmanla online çalışmak, uygun olmayan uzmanla yüz yüze çalışmaktan genellikle daha iyi sonuç verir. Uzman seçimi konusunda online psikolog seçerken nelere dikkat edilmeli yazımıza bakabilirsiniz.

Online terapinin nasıl işlediği ve seans süreci hakkında bilgi için online terapi sayfamıza bakabilirsiniz. Online çalışmak istediğiniz uzmanı seçerken online psikologlarımız hakkındaki sayfaya göz atabilirsiniz.

Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde ergen ve yetişkinlere yönelik bireysel psikoterapi çalışmaları yüz yüze veya online olarak yürütülmektedir. Uzman kadromuz ve terapi süreci hakkında bilgi almak için Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Carlbring, P., Andersson, G., Cuijpers, P., Riper, H., & Hedman-Lagerlöf, E. (2018). Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: an updated systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 47(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/16506073.2017.1401115
• Hedman-Lagerlöf, E., Carlbring, P., Svärdman, F., Riper, H., Cuijpers, P., & Andersson, G. (2023). Therapist-supported Internet-based cognitive behaviour therapy yields similar effects as face-to-face therapy for psychiatric and somatic disorders: an updated systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 22(2), 305–314. https://doi.org/10.1002/wps.21088
• Simpson, S. G., & Reid, C. L. (2014). Therapeutic alliance in videoconferencing psychotherapy: A review. Australian Journal of Rural Health, 22(6), 280–299. https://doi.org/10.1111/ajr.12149