Depresyondaki Birine Nasıl Yardım Edilir?

Sevdiğiniz birinin çekildiğini, eskisi gibi olmadığını, davetlere gelmediğini, mesajlara geç yanıt verdiğini fark ediyorsunuz. Ne söyleseniz yetersiz kalıyor, bazen de yanlış anlaşılıyor. Yardım etmek istiyorsunuz ama nasıl yapacağınızı bilmiyorsunuz.

Bu yazı, depresyondaki bir yakınına destek olmak isteyen kişiler için yazıldı. Depresyonun kendisi hakkında daha fazla bilgi için depresyon nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Önce anlamanız gereken şey

Depresyondaki kişi isteksizlikten veya tembellikten değil, gerçek bir tablodan dolayı yapamıyor. Bu ayrım basit görünür ama her şeyi değiştirir.

Yakınınız duş almayı erteliyor, iş başvurusu yapmıyor, telefonu açmıyorsa bunun nedeni umursamaması değil; enerji, motivasyon ve karar verme kapasitesinin belirgin biçimde azalmış olmasıdır. Depresyonda basit görünen görevler gerçekten büyür.

İkinci bir şey daha var: depresyondaki kişi genellikle kendini zaten suçlu ve yetersiz hissediyordur. Bu yüzden iyi niyetle söylenen 'kendini toparlaman lazım' gibi cümleler, kişiye yardım etmek yerine suçluluğunu artırır.

Üçüncüsü, ilginizi geri çevirmesi sizi reddettiği anlamına gelmez. Geri çekilme depresyonun belirtisidir; kişiye değil, tabloya aittir.

Ne söylenebilir?

Doğru cümleyi bulma baskısı hissetmeyin. Çoğu zaman mükemmel cümle diye bir şey yoktur; varlığınız cümlelerden daha çok işe yarar.

Yine de şunlar genellikle iyi karşılanır:

• 'Son zamanlarda zorlandığını fark ettim, konuşmak ister misin?'
• 'Anlamaya çalışıyorum. Nasıl bir şey olduğunu anlatabilir misin?'
• 'Şu an çözüm önermemi ister misin, yoksa sadece dinlememi mi?' Bu soru, çoğu insanın duymaya en çok ihtiyaç duyduğu sorudur.
• 'Bugün ne yapmak istersin? İstemiyorsan da sorun değil.'
• 'Yanındayım. Konuşmak istemesen de buradayım.'
• 'Bu hafta bir gün birlikte yürüyüşe çıkalım mı?' Somut, küçük ve reddedilmesi kolay teklifler, büyük planlardan daha işlevseldir.

Nelerden kaçınmalı?

• 'Herkesin sorunu var', 'senden kötü durumda olanlar var': Karşılaştırma, kişinin yaşadığını geçersiz kılar ve suçluluğu artırır.
• 'Biraz pozitif düşünsen geçer': Depresyon düşünce biçimini değiştiren bir tablodur; kişi pozitif düşünemediği için depresyondadır, tersi değil.
• 'Spor yapsan, dışarı çıksan düzelirsin': Bu öneriler doğru olabilir ama tek başına sunulduğunda tablonun ağırlığını hafife alır ve 'demek ki yeterince çabalamıyorum' hissi yaratır.
• Sürekli neşelendirmeye çalışmak: İyi niyetli olsa da, kişiye kötü hissetmesinin sizin için katlanılmaz olduğu mesajını verir; bu da duygularını saklamasına yol açar.
• Tanı koymak veya ilaç önermek: 'Bence sende şu var', 'şu ilacı kullansan' gibi öneriler alanınız dışındadır ve zarar verebilir.
• Ültimatom vermek: 'Terapiye gitmezsen ben de...' biçimindeki yaklaşımlar genellikle direnci artırır.
• Israrcı olmak: Konuşmak istemediğinde ısrar etmek yerine kapıyı açık bırakmak daha etkilidir: 'Hazır olduğunda buradayım.'

Somut olarak ne yapabilirsiniz?

Depresyonda en çok işe yarayan destek, konuşmalardan çok pratik yardımlardır.

• Küçük ve somut şeyler önerin: 'Ne istersen söyle, yaparım' demek, karar verme kapasitesi düşmüş birine yeni bir yük bindirir. Bunun yerine 'Bugün market alışverişini ben yapayım mı?' veya 'Yarın akşam yemek getireyim' gibi net teklifler sunun.
• Rutinin korunmasına yardım edin: Birlikte kısa yürüyüşler, düzenli bir telefon görüşmesi veya haftalık bir buluşma, kişinin gününe yapı kazandırır.
• Temasta kalın: Yanıt gelmese bile ara sıra kısa mesaj atmak, kişiye unutulmadığını hissettirir. Yanıt beklentisi olmadan yazmak baskıyı azaltır.
• Randevu sürecinde pratik destek verin: Uzman aramak, randevu almak ve ilk gün gitmek depresyondaki biri için ciddi engeller oluşturabilir. Bu adımlarda somut yardım (birlikte bakmak, eşlik etmek) çoğu zaman belirleyici olur.
• Dinlerken çözmeye çalışmayın: Sessizce dinlemek, çoğu öneriden daha çok işe yarar.

Terapiye nasıl yönlendirilir?

Bu, en sık sorulan ve en hassas konudur. Baskı genellikle ters teper; işe yarayan şey, kararı kişinin kendisine bırakırken yolu kolaylaştırmaktır.

• Gözleminizi yargısız paylaşın: 'Son birkaç aydır uyuyamadığını ve kendini kötü hissettiğini söylüyorsun. Bunu tek başına taşımak zorunda değilsin, bir uzmanla konuşmak sana iyi gelebilir.'
• Damgalayıcı dili kaldırın: 'Sen deli değilsin' gibi ifadeler bile damgayı pekiştirir. Terapiyi olağan bir destek biçimi olarak konumlandırmak daha işlevseldir.
• Engelleri somut olarak azaltın: Kişi 'nereden başlayacağımı bilmiyorum' diyorsa, birlikte bakmayı önerin: 'İstersen ben birkaç seçeneğe bakayım, sen karar verirsin.'
• Reddederse kapıyı kapatmayın: 'Tamam, ısrar etmiyorum. Fikrin değişirse yardım etmeye hazırım.'
• Tıbbi değerlendirmeyi de gündeme getirin: Yorgunluk ve enerji kaybı ön plandaysa, önce bir hekim değerlendirmesi de yerinde olabilir.

Terapi süreci ve psikolog seçimi hakkında bilgi vermek isterseniz Şişli'de psikolog seçimi ve terapi süreci yazımızı paylaşabilirsiniz.

Kendinizi de korumalısınız

Depresyondaki birine uzun süre destek olmak yorucudur ve bu yorgunluğu kabul etmek bencillik değildir.

• Sınır koymak gerekir: Her an ulaşılabilir olmak sürdürülebilir değildir ve uzun vadede size de yakınınıza da zarar verir.
• Sorumluluğun tamamı sizde değil: Yakınınızın iyileşmesi sizin başarınız veya başarısızlığınız değildir. Siz bir terapist değilsiniz ve olmanız da beklenmez.
• Kendi yaşamınızı sürdürün: İş, arkadaşlıklar, uykunuz ve ilgi alanlarınız korunmalıdır. Kendinizi ihmal ettiğinizde destek olma kapasiteniz de düşer.
• Siz de destek alabilirsiniz: Bir yakınının depresyonuna eşlik etmek, kişinin kendisinde de çaresizlik, öfke ve suçluluk yaratabilir. Bu duyguları konuşabileceğiniz birine ihtiyaç duymanız son derece normaldir. Süreç sizi tüketmeye başladıysa bir uzmanla görüşmek yalnızca yakınınız için değil, sizin için de yararlı olur.
• Öfkelenmeniz normal: Uzun süren bir destek sürecinde zaman zaman öfke, bıkkınlık veya kırgınlık hissetmek insani bir tepkidir ve kötü bir insan olduğunuz anlamına gelmez.

Riskli durumlar

Şu işaretler ciddiye alınmalıdır: yaşamına son verme ile ilgili konuşmalar veya imalar, 'olmasam daha iyi olur', 'yorulduk artık' gibi ifadeler, vedalaşır gibi davranmak, eşyalarını dağıtmak, ani ve açıklanamayan bir rahatlama hali.

Böyle bir durumda doğrudan sormaktan çekinmeyin. Yaygın bir korkunun aksine, bu konuyu açıkça sormak kişiyi o düşünceye yöneltmez; çoğu zaman tam tersine rahatlatır ve konuşma kapısı açar. 'Kendine zarar vermeyi düşündüğün oluyor mu?' diye sorabilirsiniz.

Yanıt evetse kişiyi yalnız bırakmayın ve profesyonel yardıma ulaşmasını sağlayın.

Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde ergen ve yetişkinlere yönelik bilişsel davranışçı terapi ve psikanalitik psikoterapi çalışmaları yürütülmektedir. Uzman kadromuz ve terapi süreci hakkında bilgi almak için Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular