İlişkilerde Sağlıklı İletişim: Dinlemek, İfade Etmek ve Çatışmayı Yönetmek

Çoğu çift, aynı tartışmayı yıllarca farklı kılıflarda yapar. Konu bulaşık, mesaj, para veya aile olur; ama altta yatan şey genellikle aynıdır: duyulmamak.

İletişim sorunu çoğu zaman kelime seçimiyle ilgili değildir. Karşımızdakini gerçekten dinleyip dinlemediğimiz, kendi ihtiyacımızı söyleyip söyleyemediğimiz ve tartışma sırasında ne yaptığımızla ilgilidir.

Bu yazıda iletişimin nerede koptuğunu, tartışmaları büyüten kalıpları ve sağlıklı iletişimin nasıl kurulabileceğini ele alacağız.

İletişim nerede kopar?

• Dinlemek yerine yanıt hazırlamak: Karşı taraf konuşurken zihnimiz çoktan savunmasını kurmaya başlar. Böylece söylenen şey değil, ona vereceğimiz karşılık duyulur.
• Duyguyu atlayıp çözüme geçmek: Biri zor bir gün geçirdiğini anlattığında hemen çözüm önermek, iyi niyetli olsa da 'anlaşılmadım' hissi yaratır. Çoğu zaman aranan şey çözüm değil, eşlik edilmektir.
• Söylenmeyeni beklemek: 'Sevseydi anlardı.' Karşı tarafın ihtiyacımızı kendiliğinden bilmesini beklemek, en sık karşılaşılan iletişim yanılgılarından biridir. İhtiyaç dile getirilmediğinde karşılanmaz; karşılanmadığında kırgınlık birikir.
• Doğru zamanı seçmemek: Yorgunken, öfkeliyken veya kapıdan yeni girilmişken açılan önemli konular genellikle kötü biter.
• Biriktirip patlatmak: Küçük rahatsızlıkları söylememek, sonra hepsini birden dökmek. Bu durumda karşı taraf savunmaya geçer ve hiçbir konu konuşulamaz.
• Zihin okumak: 'Ne düşündüğünü biliyorum.' Sınanmamış bir tahmini kesin bilgi gibi ele almak, konuşmayı daha başlamadan bitirir.

Tartışmaları büyüten kalıplar

Araştırmalarda, ilişkilerde zarar verici bulunan birkaç iletişim kalıbı tanımlanmıştır:

• Eleştiri: Davranış yerine kişiliği hedef almak. 'Bulaşıkları yine bırakmışsın' bir şikâyettir; 'sen zaten hiç düşünmezsin' bir eleştiridir. İlki çözülebilir, ikincisi savunma doğurur.
• Savunmaya geçme: Her geri bildirime karşı suçlama veya mazeret üretmek. 'Ben mi? Sen geçen hafta...'
• Küçümseme: Alay, göz devirme, aşağılayıcı ton. İlişkilere en çok zarar veren kalıp olarak tanımlanır, çünkü saygı kaybının işaretidir.
• Duvar örme: Konuşmayı tamamen kesmek, geri çekilmek, susmak. Genellikle bunaltıcı bir tartışmadan korunma girişimidir, ancak karşı tarafta terk edilme hissi yaratır.

Bu dördü tek başına ilişkinin biteceği anlamına gelmez; asıl belirleyici olan, farkına varılıp değiştirilip değiştirilmediğidir.

Bir de tanıdık bir döngü vardır: biri yaklaştıkça diğeri uzaklaşır. Kaygılı taraf konuşmak, çözmek, yakınlaşmak ister; bunalan taraf geri çekilir. Geri çekilme kaygıyı artırır, artan kaygı daha çok yaklaşma doğurur ve döngü kendini besler. Bu dinamik, bağlanma eğilimleriyle yakından ilişkilidir; ilişkilerde tekrarlayan örüntüler yazımıza bakabilirsiniz.

Sağlıklı iletişimin temelleri

• Davranıştan konuşun, kişilikten değil: 'Sen bencilsin' yerine 'planı bana sormadan değiştirdiğinde dışlanmış hissediyorum.' Birincisi kimliğe saldırır, ikincisi bir durumu tarif eder.
• Kendi duygunuzdan konuşun: 'Beni sinir ediyorsun' bir suçlamadır; 'bu durumda öfkeleniyorum' bir paylaşımdır. İlki savunmaya iter, ikincisi alan açar.
• İhtiyacınızı açıkça söyleyin: Şikâyet etmek ile ihtiyacı söylemek farklıdır. 'Hiç ilgilenmiyorsun' bir şikâyettir; 'akşamları yarım saat telefonsuz sohbet etmek istiyorum' bir ihtiyaçtır ve karşılanabilir.
• Genellemelerden kaçının: 'Hep', 'hiç', 'asla' kelimeleri konuşmayı konudan uzaklaştırır ve savunma üretir.
• Dinlediğinizi gösterin: Anladığınızı kendi cümlelerinizle özetlemek ('yani beni beklerken yalnız hissettin, öyle mi?') basit görünür ama çoğu tartışmanın seyrini değiştirir.
• Zamanlamayı seçin: Önemli konuları yorgun, aç veya öfkeliyken açmamak; gerekirse 'bunu yarın konuşabilir miyiz' demek.
• Tartışmaya ara verin: Gerginlik yükseldiğinde beden alarm durumuna geçer ve o halde yapılan konuşma iyi bitmez. 'Şu an çok gerginim, yarım saat sonra devam edelim' demek kaçmak değildir; ara verildikten sonra konuya dönmek şartıyla. Bu konuda öfke kontrolü yazımıza bakabilirsiniz.
• Haklı çıkmak yerine anlaşılmayı hedefleyin: Çoğu tartışmada iki taraf da kazanmaya çalışır; oysa kazanılan tartışmalar genellikle ilişkiye kaybettirir.
• Onarımı ciddiye alın: Tartışma sonrası atılan küçük adımlar (bir şaka, bir dokunuş, bir özür) ilişkide tartışmanın kendisinden daha belirleyicidir.

Söylemesi zor olanı söylemek

Bazı konuları hiç açamamak, çoğu ilişkinin sessiz sorunudur. Bunun nedeni genellikle kelime bulamamak değil, sonuçtan korkmaktır: tartışma çıkması, kırmak veya kaybetmek.

Ve şunu hatırlamak: söylenmeyen şey kaybolmaz. Dile getirilmeyen ihtiyaç, zamanla kırgınlığa ve mesafeye dönüşür.

Sürekli susan, hiç itiraz etmeyen ve her şeye uyum sağlayan kişilerde bu genellikle daha eski bir örüntüdür; iş ve kişisel hayatta sınır koyma dinamikleri için sınır koymak yazımız bu konuyu ele alıyor.

Ne zaman destek alınmalı?

Son madde özellikle önemlidir: aynı iletişim kalıbı farklı ilişkilerde tekrarlıyorsa, üzerinde çalışılabilecek bir örüntüden söz ediyoruz demektir.

Kliniğimizde çift terapisi hizmeti verilmemektedir. Ancak bireysel psikoterapide kişinin iletişim biçimi, ihtiyaçlarını nasıl ifade ettiği ve bunun nereden geldiği ele alınabilir. Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde seanslar yüz yüze veya online olarak yürütülmektedir. Uzman kadromuz ve terapi süreci hakkında bilgi almak için Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İletişim sorunlarının kıskançlık ya da kontrol davranışlarıyla iç içe geçtiği durumlar için kıskançlık ve toksik ilişki yazılarımıza da bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular