Geri Dönüş Kararı ve Ters Kültür Şoku

Yurt dışında yaşayanların çoğu bu soruyu en az bir kez ciddi ciddi düşünür: dönmeli miyim?

Soru basit görünür ama içinde birden fazla soru barındırır. Neyden dolayı dönmek istiyorum? Dönersem ne bulacağım? Gerçekten oraya mı dönmek istiyorum, yoksa buradaki bir zorluktan mı kaçmak istiyorum?

Bu yazıda geri dönüş kararını etkileyen etkenleri, kararın nasıl değerlendirilebileceğini ve dönüş sonrasında sık yaşanan ters kültür şokunu ele alacağız.

Kararı zorlaştıran şey ne?

Geri dönüş kararının bu kadar zor olmasının nedeni, çoğu zaman iki iyi seçenek arasında değil, iki kayıp arasında seçim yapmak zorunda kalmaktır.

Kalmak, aileyi ve tanıdık olmayı kaybetmek demektir. Dönmek ise kurulan düzeni, kariyeri ve orada oluşan yeni benliği kaybetmek demektir. Hangi seçenek seçilirse seçilsin bir kayıp yaşanır ve bu yüzden karar rahatlatıcı bir netliğe hiçbir zaman kavuşmaz.

Bir diğer zorluk, kararın tek seferlik sayılmasıdır: 'ya buradayım ya orada'. Oysa çoğu insan için bu karar yıllar içinde birkaç kez gözden geçirilir.

Karar verirken sorulacak sorular

Bu soruların tek doğru yanıtı yoktur; işlevi, kararın gerçek zeminini görünür kılmaktır.

• Neyden kaçıyorum, neye gidiyorum? En belirleyici soru budur. Dönüş isteği bir şeye yönelikse (aileye yakın olmak, belirli bir yaşam biçimi) daha sağlam bir zemin vardır. Bir şeyden kaçmaya yönelikse (yalnızlık, iş sorunu, kültür şoku), aynı zorluk memlekette farklı bir biçimde karşınıza çıkabilir.
• Özlediğim şey bir yer mi, yoksa bir zaman mı? Özlenen şey gençliğiniz, o dönemki arkadaşlıklar veya sorumsuz bir dönem ise, dönmek bunu geri getirmez. Bu ayrım için gurbet özlemi yazımıza bakabilirsiniz.
• Bu düşünce ne zaman yoğunlaşıyor? Yalnız hissettiğiniz akşamlarda mı, işte kötü bir gün geçirdiğinizde mi, hep mi? Belirli tetikleyicilere bağlıysa, asıl üzerinde çalışılması gereken o tetikleyici olabilir.
• Ne kadar süredir düşünüyorum? Aylardır tutarlı biçimde düşünülen bir karar ile zor bir haftanın ardından doğan istek farklıdır.
• Kimin kararı? Aile beklentisi, partnerin isteği veya çevrenin yorumları ne kadar ağırlık taşıyor? Başkası için verilen kararlar sonradan kırgınlık üretme eğilimindedir.
• Gerçekçi resim nedir? Dönüş sonrası iş, gelir, konut, çocukların okulu, eş veya partnerin durumu somut olarak nasıl olacak? Karar çoğu zaman duygusal zeminde verilir, ama sonuçlar pratik zeminde yaşanır.
• Geri dönülebilir mi? Oturma izni, vatandaşlık, iş güvencesi gibi konularda kararın geri dönüşü mümkün mü? Bu, riskin boyutunu belirler.

Önemli bir uyarı: bu kararı, yalnızlığın veya çökkünlüğün en yoğun olduğu bir dönemde vermemek gerekir. Depresyon ve yoğun kaygı, kararları olumsuz yönde çarpıtır. Böyle bir dönemdeyseniz önce o tabloyla çalışmak, kararı ise belirtiler hafiflediğinde yeniden değerlendirmek daha sağlıklıdır.

Ters kültür şoku nedir?

Dönüş kararı verildiğinde beklenen şey rahatlamadır. Ancak dönenlerin önemli bir kısmı, beklemedikleri bir zorlanmayla karşılaşır: ters kültür şoku.

Bu, memlekete dönen kişinin kendi ülkesinde yabancılık hissetmesidir ve ilk kültür şokundan genellikle daha sarsıcıdır. Nedeni basittir: ilk gidişte zorlanmayı beklersiniz, dönüşte beklemezsiniz.

Neden yaşanır: - Siz değiştiniz: Yıllar içinde alışkanlıklarınız, bakış açınız ve beklentileriniz dönüştü. Eski ortama eski halinizle dönmüyorsunuz. - Orası da değişti: Ülke, şehir, arkadaş çevresi ve aile yerinde durmadı. Siz orada yokken hayatlar devam etti. - Aradaki yıllar paylaşılmadı: Arkadaşlarınızın sizinle paylaşmadığı yıllar, sizin de onlarla paylaşmadığınız yıllar var. Sohbetlerde bu boşluk hissedilir. - Deneyiminiz anlaşılmaz: Yurt dışı yıllarınızı anlatmak zordur; karşı taraf genellikle ya tatil gibi ya da kolay bir başarı gibi algılar. Yaşadığınız zorluklar çoğu zaman anlaşılmaz. - Özlediğiniz şeyler artık yok: Aradığınız tanıdıklık, çoğu zaman geçmişe aitti ve bulunamaz. - Yeni bir özlem başlar: Bu kez yurt dışında kurduğunuz yaşam, oradaki düzen ve alışkanlıklar özlenir. Bu, pek çok kişi için en şaşırtıcı deneyimdir.

Belirtiler ilk kültür şokuna benzer: hayal kırıklığı, sinirlilik, yalnızlık, aidiyetsizlik, sürekli kıyaslama, geri dönme isteği. Süreç için kültür şoku nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Dönüş sonrası uyum

• Zorlanmayı bekleyin: Dönüşte de bir uyum sürecinin olacağını bilmek, yaşandığında 'yanlış karar verdim' sonucuna atlamayı engeller.
• Karar verme süresi tanıyın: İlk aylardaki zorlanma kalıcı bir sonuç değildir. Kendinize en az altı ay ila bir yıl tanımak, gerçekçi bir değerlendirme için gereklidir.
• Yurt dışı deneyiminizi taşıyın: Orada edindiğiniz alışkanlıkları, bakış açısını ve becerileri terk etmek zorunda değilsiniz. Aksine, ikisini birleştirebilmek dönüşün en değerli tarafıdır.
• Oradaki bağları koruyun: Yurt dışındaki arkadaşlıkları sürdürmek, hem o dönemi geçersiz kılmamayı hem de sizi anlayan insanlarla temasta kalmayı sağlar.
• Benzer deneyimi yaşayanlarla temas kurun: Dönüş yapmış kişiler, deneyiminizi açıklama gerektirmeden anlayan tek gruptur.
• Kıyaslamayı azaltın: Sürekli 'orada şöyleydi' demek hem uyumu zorlaştırır hem de çevrenizle aranıza mesafe koyar.
• Beklentileri konuşun: Aile, dönüşünüzle birlikte eskisi gibi bir yakınlık bekliyor olabilir; siz ise alan ihtiyacı duyuyor olabilirsiniz. Bu beklentileri açıkça konuşmak sessiz kırgınlıkları önler.

Ne zaman destek alınmalı?

Şu durumlarda profesyonel destek düşünülmelidir: - Karar düşüncesi aylardır zihninizi meşgul ediyor ve netleşemiyorsanız - Dönüş isteği yoğun bir çökkünlük veya umutsuzluk döneminde ortaya çıktıysa - Dönüş sonrası uyum aylardır sürüyor ve ağırlaşıyorsa - Karar nedeniyle partnerinizle veya ailenizle ciddi bir çatışma yaşıyorsanız - Kendinizi hiçbir yere ait hissetmiyorsanız - Uyku, iştah veya işleyişiniz bozulduysa

Terapi bu konuda karar vermez; kararın hangi zemine oturduğunu görünür kılar. Nelerin gerçek isteklerinize, nelerin kaçınmaya veya başkalarının beklentisine ait olduğunu ayırt etmek, kararın kendisinden daha değerlidir.

Bu konuları anadilde ve kültürel bağlamı paylaşan bir uzmanla konuşmak, sürecin daha hızlı derinleşmesini sağlar. Online terapi sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz; süreç dönüş sonrasında da aynı uzmanla sürdürülebilir.

Kliniğimizde yurt dışında yaşayan danışanlara online olarak ergen ve yetişkin bireysel psikoterapi hizmeti sunulmaktadır. Uzman kadromuz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular