Gurbet Özlemi ile Baş Etmek: Neden Zorlar, Ne Yapılabilir?

Bazen bir kokuyla gelir, bazen bir şarkıyla. Bazen de hiçbir sebep yokken, sıradan bir salı akşamı. Gurbet özlemi, yurt dışında yaşayanların çoğunun tanıdığı ama tam olarak anlatmakta zorlandığı bir duygudur.

Bu yazıda gurbet özleminin neden bu kadar ağır geldiğini, özlemin aslında neyi hedeflediğini, onu sürdüren alışkanlıkları ve bu duyguyla nasıl yaşanabileceğini ele alacağız.

Gurbet özlemi nedir?

Gurbet özlemi ya da sıla hasreti, kişinin geride bıraktığı yere, insanlara ve yaşam biçimine duyduğu derin özlemdir. Tek bir duygu değil, birkaç duygunun iç içe geçmiş halidir: özlem, üzüntü, suçluluk, bazen de öfke.

Önemli bir nokta: özlem bir zayıflık veya uyumsuzluk belirtisi değildir. Aksine, geride bıraktığınız şeylerin sizin için anlamlı olduğunun göstergesidir. Hiç özlem duymamak, bağların zayıf olduğuna işaret edebilir.

Bir başka nokta daha var: özlemin yoğunluğu, yeni yaşamınızdan memnun olup olmadığınızla doğrudan ilişkili değildir. İşini seven, mutlu, yerleşmiş kişiler de yoğun gurbet özlemi yaşayabilir. İkisi aynı anda var olabilir ve bu bir çelişki değildir.

Özlem tam olarak neyi hedefler?

Gurbet özlemi üzerine düşünürken fark edilen şudur: özlenen şey çoğu zaman bir yer değil, o yerde mümkün olan bir haldir.

• Zahmetsiz olmak: Anadilde konuşmak, sosyal kuralları düşünmeden bilmek, açıklama yapmadan anlaşılmak. Gurbette en çok özlenen, bu çabasızlıktır.
• Kendinin tam hali: Yabancı dilde insan kendini genellikle daha sönük, daha az esprili, daha az kendisi gibi hisseder. Özlenen, o tam halin mümkün olduğu ortamdır.
• Tanınmak: Bakkalın sizi tanıması, komşunun adınızı bilmesi. Yurt dışında kişi çoğu zaman anonimdir ve bu anonimlik rahatlatıcı olduğu kadar yalnızlaştırıcıdır.
• Geçmişteki bir zaman: Burası en önemli nokta. Çoğu zaman özlenen, bugünkü memleket değil, oradan ayrıldığınız zamandaki halidir: gençliğiniz, o dönemki arkadaşlıklar, sorumluluğun daha az olduğu bir dönem. Bu yüzden ziyarete gidenler sık sık hayal kırıklığı yaşar; aradıkları şey oraya değil, geçmişe aittir ve oraya dönüş mümkün değildir.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: özlemin hedefi bir yer ise gitmek çözer; bir zaman veya bir hal ise gitmek çözmez. Ne özlediğinizi ayırt etmek, kararlarınızı da değiştirir.

Özlemi ağırlaştıran alışkanlıklar

Özlem doğaldır, ancak bazı alışkanlıklar onu sürekli canlı tutar ve bulunduğunuz yerde kök salmayı zorlaştırır.

• İdealize etme: Uzaklaştıkça memleket kusursuzlaşır. Trafiği, bürokrasisi, ekonomik zorlukları silinir; geriye yalnızca güzel anlar kalır. Bu idealize edilmiş resimle bulunduğunuz yeri karşılaştırmak, hiçbir zaman kazanamayacağınız bir kıyaslamadır.
• Sürekli takip: Gününüzün büyük bölümünü oradaki haberleri okuyarak, sosyal medyayı takip ederek geçirmek, zihnen orada yaşamak anlamına gelir. Beden burada, dikkat oradadır; bu ikisinin ayrılması yorucudur.
• Geçici yaşamak: 'Nasıl olsa döneceğim' düşüncesiyle eşya almamak, ev düzenlemekten kaçınmak, arkadaşlık kurmaya yatırım yapmamak. Bu tutum dönüş gerçekleşmediğinde yılları askıda geçirmeye yol açar.
• Suçlulukla beslemek: Uzakta olmanın suçluluğu, özlemi bir tür borç ödeme biçimine dönüştürebilir: özlem duymak, ihanet etmediğinin kanıtı gibi yaşanır.
• Paylaşmamak: Zorlandığını söylememek. Yurt dışında olmak çevrede genellikle bir başarı sayıldığı için kişi şikâyet ediyormuş gibi görünmekten çekinir ve özlemini yalnız taşır.

Bu konuda yurt dışında yalnızlık ve gurbet psikolojisi yazımız daha geniş bir çerçeve sunar.

Özlemle nasıl yaşanır?

Amaç özlemi yok etmek değildir; zaten mümkün de değildir. Amaç, özlemin yaşamınızı yönetmesini engellemektir.

• Özleme yer açın: Bastırmak yerine tanımak. 'Şu an özlüyorum ve bu normal' demek, duyguyu bir problem olmaktan çıkarır.
• Takip süresine sınır koyun: Haberleri ve sosyal medyayı tamamen bırakmak gerekmez, ama günün belirli bir zamanına sınırlamak zihinsel olarak burada olmayı kolaylaştırır.
• Bağı niteliğe çevirin: Sürekli sosyal medyadan izlemek yerine, haftada bir gerçek bir görüşme yapmak çok daha doyurucudur. Pasif takip özlemi artırır, aktif temas azaltır.
• Kültürünüzü buraya taşıyın: Memleket yemekleri yapmak, anadilde okumak, aynı dili konuşanlarla bir araya gelmek. Bu, uyumun önünde bir engel değildir; tam tersine, kimliğini koruyabilen kişi daha rahat uyum sağlar.
• Yeni ritüeller kurun: Bayramları, doğum günlerini ve özel günleri burada kendi biçiminizde yaşatmak, yeni yerle aranızda bir bağ kurar.
• 'Geçici' modundan çıkın: Ne kadar kalacağınızdan emin olmasanız bile, evi düzenlemek, bir hobi edinmek ve arkadaşlık kurmak şu anki yaşamınızı yaşanabilir kılar. Bu, dönüş ihtimalini ortadan kaldırmaz.
• Ziyaretlere gerçekçi bakın: Memlekete gidişler çoğu zaman yoğun ve yorucu geçer; herkesi görmeye çalışmak dinlenmeyi imkânsız kılar. Ayrıca aradığınız 'eski' hali bulamamak hayal kırıklığı yaratabilir. Bunu önceden bilmek, hayal kırıklığını hafifletir.
• Ziyaret sonrası dönüşe hazırlıklı olun: Dönüşten sonraki ilk günlerde özlemin daha da artması çok yaygındır ve geçicidir.
• Kaybı kayıp olarak tanıyın: Göç bir kazanç olduğu kadar bir kayıptır. Bu kayıp için üzülmek, verdiğiniz karara nankörlük değildir. Tanınmayan yas genellikle başka biçimlerde ortaya çıkar.

Ne zaman destek alınmalı?

Özlem doğal bir duygudur; ancak şu durumlarda profesyonel destek düşünülmelidir: - Özlem günlük işleyişinizi belirgin biçimde etkiliyorsa - İşe veya okula gitmekte zorlanıyorsanız - Bulunduğunuz yerde hiçbir şeye yatırım yapamıyor, yıllardır askıda hissediyorsanız - Umutsuzluk, değersizlik veya yaşamdan keyif alamama eşlik ediyorsa - Uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa - Yoğun suçluluk duygusu taşıyorsanız - Rahatlamak için alkol veya madde kullanımına yöneldiyseniz

Yoğun ve uzayan özlem depresyonla iç içe geçebilir; belirtiler için depresyon nedir yazımıza bakabilirsiniz. Özleme yalnızlık eşlik ediyorsa yurt dışında yalnızlık yazımız yardımcı olabilir.

Bu duyguları anlatmak için doğru kelimeleri bulmak, çoğu zaman ancak anadilde mümkündür. Online terapi, yurt dışında yaşarken anadilinde ve kültürel bağlamı paylaşan bir uzmanla çalışmayı sağlar; ayrıntılar için online terapi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kliniğimizde yurt dışında yaşayan danışanlara online olarak ergen ve yetişkin bireysel psikoterapi hizmeti sunulmaktadır. Uzman kadromuz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular