Yurt Dışında Aile Özlemi ve Uzaktan İlişkiler

Gurbet özleminin en ağır yanı çoğu zaman yer değil, insanlardır. Özellikle de yaşlanan anne babadır.

Telefonda 'iyiyiz, sen kendine bak' denmesi, ama sesin farklı gelmesi. Bir hastaneye yatış haberinin olaydan günler sonra öğrenilmesi. Bir cenazeye yetişememek. Yurt dışında yaşayanların en zorlandığı alan genellikle burasıdır ve en az konuşulan alan da budur.

Bu yazıda uzakta olmanın getirdiği suçluluğu, aile ilişkilerinde yaşanan değişimi ve bu ilişkileri sürdürmenin yollarını ele alacağız.

Uzakta olmanın suçluluğu

Bu suçluluk, göç deneyiminin en yaygın ve en sessiz yükü.

Kişi bir yandan kendi yaşamını kurmuştur, diğer yandan geride bıraktıklarına karşı bir borç hissi taşır. Bu his çoğu zaman şu düşüncelerle kendini gösterir: 'Ben burada rahatım, onlar orada zorlanıyor.' 'Bir şey olsa yetişemem.' 'Onların son yıllarını kaçırıyorum.'

Suçluluğu ağırlaştıran birkaç etken var:

• Açık veya örtük beklentiler: Aileden gelen 'ne zaman döneceksin', 'biz yalnız kaldık' gibi ifadeler, çoğu zaman suçlama amacı taşımasa da öyle işitilir.
• Kendi beklentileriniz: Türkiye'de yakınlık, fiziksel olarak yanında olmakla ölçülür. Bu ölçüte göre uzakta olmak, ne yapılırsa yapılsın yetersiz kalır.
• Kardeşler arası dengesizlik: Bakım yükünün orada kalan kardeşe binmesi, hem suçluluk hem de kardeşler arasında gerginlik yaratır.
• İyi olmanın suçluluğu: Keyifli bir gün geçirmenin, memlekette bir sorun varken huzursuzluk yaratması.

Suçlulukla ilgili söylenmesi gereken şudur: suçluluk duymak, yanlış yaptığınız anlamına gelmez. Suçluluk bazen gerçek bir hatanın işaretidir, bazen de yalnızca iki sevdiğiniz şeyin aynı anda mümkün olmamasının işaretidir. İkincisinde yapılacak şey kendini cezalandırmak değil, kaybı tanımaktır.

Uzaktan ilişkilerde ne değişir?

• İletişim biçim değiştirir: Yüz yüze ilişkide paylaşımın çoğu plansızdır: birlikte yemek yenir, televizyon izlenir, sessiz kalınır. Uzaktan iletişim ise planlıdır ve 'konuşulacak bir şey' gerektirir. Bu yüzden görüşmeler zamanla rapor alışverişine dönüşebilir: nasılsın, iyiyim, sen nasılsın.
• Bilgi filtrelenir: İki taraf da birbirini üzmemek için kötü haberleri saklar. Aile hastalıkları söylemez, kişi zorlandığını anlatmaz. Sonuçta iki taraf da diğerinin gerçek halinden habersiz kalır.
• Roller kayar: Uzaktaki kişi çoğu zaman ailede 'başarılı olan' veya 'maddi destek veren' konumuna yerleşir. Bu rol, zorlandığını söylemesini daha da zorlaştırır.
• Kararlarda dışarıda kalınır: Ailevi kararlar orada alınır ve uzaktaki kişi sonradan haberdar edilir. Bu, hem dışlanmışlık hem de kontrol kaybı hissi yaratır.
• Ziyaretler yoğunlaşır: Yılda bir iki kez gerçekleşen ziyaretlere yoğun beklenti yüklenir. Herkesi görme çabası, dinlenmeyi ve gerçek bir yakınlığı imkânsız kılar.

Yaşlanan ebeveynler

Bu, kümenin en zor konusu ve çoğu zaman geri dönüş kararlarının da arkasındaki asıl neden.

• Zamanın hızlandığını fark etmek: Yılda bir görüldüğünde değişim, her gün görüldüğünden çok daha çarpıcıdır. Bu, ölümlülüğü daha görünür kılar.
• Bakım sorumluluğu: Uzaktan bakım verilemez. Bu gerçeklik hem çaresizlik hem de kardeşlere karşı borçluluk yaratır.
• Acil durum korkusu: Gece gelen bir telefon, açılmayan bir arama. Bu tetikte olma hali süregelen bir kaygıya dönüşebilir.
• Öndeki kayıp: Ebeveynin yaşlandığını görmek, henüz gerçekleşmemiş bir kaybın yasını şimdiden yaşamaya yol açabilir.

Ne yapılabilir: - Bir acil durum planı yapmak somut bir rahatlama sağlar: kim haber verecek, hangi hastane, uçuş seçenekleri neler, hangi belgeler hazır. Belirsizlik kaygıyı besler; plan onu azaltır. - Bakım yükünü açıkça konuşmak da önemlidir. Orada kalan kardeşle görev paylaşımını (maddi katkı, telefonla takip, ziyaret sıklığı) net biçimde konuşmak, sessizce biriken kırgınlıkları önler. - Sağlık durumu hakkında doğrudan bilgi almak için ebeveynin hekimiyle iletişim kanalı kurmak, filtreli bilgilendirmenin önüne geçebilir.

İlişkileri sürdürmenin yolları

• Düzenlilik, uzunluktan önemlidir: Haftada bir uzun görüşme yerine, sık ve kısa temaslar bağın canlı kalmasını sağlar.
• Paylaşımı derinleştirin: 'İyiyim' döngüsünü kırmak için somut şeyler paylaşın: bugün ne yediniz, kiminle konuştunuz, hava nasıldı. Ayrıntılar, rapor alışverişinden daha yakınlaştırıcıdır.
• Birlikte bir şey yapın: Aynı anda aynı diziyi izlemek, birlikte yemek yapmak, telefonu açık bırakıp herkesin kendi işini yapması. Konuşacak konu bulma baskısını kaldırır.
• Görüntülü arayın: Sesli görüşmeye göre çok daha fazla bilgi taşır; ayrıca ebeveynin gerçek halini görmeyi sağlar.
• Zorlandığınızı da paylaşın: Sürekli 'her şey yolunda' demek, ilişkiyi yüzeyselleştirir ve sizi yalnızlaştırır.
• Ziyaretleri gerçekçi planlayın: Herkesi görmeye çalışmak yerine birkaç ilişkiye derinlemesine zaman ayırmak daha doyurucudur. Ayrıca dinlenmek için de zaman bırakın.
• Sınır koymayı öğrenin: Her talebi karşılamak zorunda değilsiniz. Sürekli tetikte olmak uzun vadede hem sizi hem ilişkiyi yıpratır.

Uzaktan sürdürülen ilişkilerde yaşanan kaygı ve belirsizlik için belirsizliğe tahammül, özlemin genel boyutu için gurbet özlemi yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman destek alınmalı?

Şu durumlarda destek alınmalıdır: - Suçluluk duygusu günlük yaşamınızı etkiliyorsa - Sürekli tetikte olma hali ve acil durum kaygısı yorucu hale geldiyse - Aileyle her görüşme sonrası uzun süre kendinizi kötü hissediyorsanız - Kardeşlerle ilişkiler belirgin biçimde gerginleştiyse - Uzaktayken bir kayıp yaşadıysanız ve yasınızı tutmakta zorlanıyorsanız - Uyku, iştah veya işleyişiniz bozulduysa - Umutsuzluk veya yaşamdan keyif alamama eşlik ediyorsa

Uzakta yaşanan bir kayıp özel bir zorluk taşır: cenazeye yetişememek, ailenin yanında olamamak ve yasın paylaşıldığı ritüellerin dışında kalmak, yas sürecini tamamlanmamış bırakabilir. Böyle bir deneyim yaşadıysanız destek almak özellikle yararlı olur.

Aile ilişkileri, suçluluk ve beklentiler gibi konuların kültürel bağlamı paylaşan bir uzmanla konuşulması, sürecin çok daha hızlı derinleşmesini sağlar. Online terapi sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Kliniğimizde yurt dışında yaşayan danışanlara online olarak ergen ve yetişkin bireysel psikoterapi hizmeti sunulmaktadır. Uzman kadromuz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular