İş Değiştirme ve Kariyer Kararsızlığı

'İstifa etsem mi?' Bu soru bazı dönemlerde günde birkaç kez zihne gelir, ama bir türlü yanıtlanmaz. Sabah kesin karar verilir, öğleden sonra vazgeçilir. Aylar geçer, hiçbir şey değişmez ve kararsızlığın kendisi yorucu hale gelir.

Kararsızlık genellikle bir irade sorunu olarak görülür: 'Bir türlü adım atamıyorum.' Oysa çoğu zaman mesele cesaret eksikliği değil, sorunun henüz doğru kurulmamış olmasıdır.

Bu yazıda kariyer kararsızlığının neden bu kadar zorladığını, kararı netleştiren soruları ve karar verirken nelere dikkat edilebileceğini ele alacağız.

Kararsızlık neden bu kadar zorlar?

• İki kayıp arasında seçim: Kalmak da gitmek de bir şeyi kaybetmek demektir: güvenlik veya olasılık. Hiçbir seçenek kayıpsız olmadığı için karar rahatlatıcı bir netliğe kavuşmaz.
• Geri dönüşü olmayabilir: İstifa kararı, çoğu karardan daha az geri alınabilir. Bu da riski büyütür.
• Sonuç bilinemez: Yeni işin nasıl olacağını önceden bilmek mümkün değildir. Belirsizliğe tahammülü düşük kişiler için bu, kararı neredeyse imkânsız hale getirir; belirsizliğe tahammül yazımıza bakabilirsiniz.
• Kimlik meselesi: İş, kim olduğumuzun bir parçasıdır. Meslek değiştirmek söz konusuysa karar yalnızca işle değil, kimlikle ilgili hale gelir.
• Başkalarının beklentileri: Aile, partner, çevre. 'Ne derler' düşüncesi, kararı kişinin kendi tercihinden uzaklaştırır.
• Zamanlama baskısı: 'Bu yaşta değişilir mi', 'geç kaldım' gibi düşünceler, aslında açık olan seçenekleri kapalı gösterir.

Kararı netleştiren sorular

Bu soruların işlevi doğru cevabı vermek değil; kararın gerçek zeminini görünür kılmak.

• Neyden kaçıyorum, neye gidiyorum? En belirleyici sorudur. Belirli bir şeye yöneliyorsanız (bir alan, bir çalışma biçimi, bir hedef) zemin sağlamdır. Yalnızca bir şeyden kaçıyorsanız (bir yönetici, bir yorgunluk, bir gerginlik), aynı zorluk yeni işte farklı biçimde karşınıza çıkabilir.
• Sorun iş mi, yoksa bu iş mi? Rahatsızlığınız mesleğinizin kendisine mi, yoksa bulunduğunuz kuruma, ekibe veya yöneticiye mi ait? Bu ayrım, iş değiştirmekle meslek değiştirmek arasındaki farkı belirler.
• Aynı örüntü daha önce tekrarladı mı? Önceki işlerde de benzer bir noktada benzer bir hisse ulaştıysanız, taşınan şey iş değil örüntü olabilir: sınır koyamama, onay arayışı, çatışmadan kaçınma. Bu durumda yeni iş de aynı yere gelir.
• Ne zaman iyi hissediyorum? Haftanın hangi anlarında işinizden keyif alıyorsunuz? Bu anlar hiç yoksa tablo nettir; varsa, belki değiştirilmesi gereken işin tamamı değil belirli bir kısmıdır.
• Bir yıl önce de böyle miydim? Kararsızlık yeni mi, yoksa uzun süredir mi devam ediyor? Uzun süredir devam eden bir rahatsızlık daha ciddiye alınmalıdır.
• Kalsam ne olur? Çoğu kişi yalnızca 'gitsem ne olur' sorusunu çalışır. Oysa kalmanın da bir bedeli vardır ve bu bedel genellikle hesaba katılmaz.
• Bu benim kararım mı? Kimin beklentisi hangi ağırlıkta? Başkası için verilen kararlar sonradan kırgınlık üretme eğilimindedir.

Karar verirken dikkat edilmesi gerekenler

• Kötü bir dönemde karar vermeyin: Tükenmişlik, yoğun kaygı veya depresyon dönemlerinde değerlendirmeler olumsuz yönde çarpılır. Bu dönemde her iş kötü, her seçenek umutsuz görünür. Önce tabloyla çalışmak, kararı sonra vermek daha sağlıklıdır. Belirtiler için tükenmişlik sendromu ve depresyon nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
• Küçük değişiklikleri önce deneyin: İstifa tek seçenek değildir. Görev değişikliği, iş yükünün yeniden düzenlenmesi, farklı bir ekibe geçiş veya çalışma saatlerinde düzenleme; bunlar denenmeden büyük karara geçmek erken olabilir.
• Yeni işi idealize etmeyin: Kaçılan yer kusurlu, gidilecek yer kusursuz görünür. Yeni işin de zorlukları olacağını baştan hesaba katmak, hayal kırıklığını azaltır.
• Bilgi toplayın ama sınırlandırın: O alanda çalışan birkaç kişiyle konuşmak değerlidir. Ancak sonsuz araştırma, kararsızlığı sürdüren bir kaçınma biçimine dönüşebilir.
• Somut olanı hesaplayın: Gelir, birikim, kıdem, sigorta, aile yükümlülükleri. Duygusal zeminde verilen kararlar pratik zeminde yaşanır.
• Karar vermemenin de bir karar olduğunu bilin: Beklemek meşru bir seçenektir; ancak farkında olmadan yıllarca beklemek, aslında kalmayı seçmektir.
• Kesinlik beklemeyin: Kararın doğru olduğuna dair tam bir iç rahatlığı genellikle gelmez. Çoğu önemli karar, belirsizlikle birlikte verilir.

Meslek değiştirmek

İş değiştirmekten farklı ve daha büyük bir karardır; kimlikle, gelirle ve genellikle yeniden eğitimle ilgilidir.

Burada işe yarayan birkaç yaklaşım var:

• Kademeli geçiş: Mevcut işi sürdürürken yeni alanda küçük denemeler yapmak (kurs, yan proje, gönüllü çalışma) hem riski azaltır hem de gerçekten istediğiniz şey olup olmadığını gösterir.
• Fantezi ile gerçeği ayırt edin: Uzaktan çekici görünen bir mesleğin gündelik gerçekliği farklı olabilir. O işi yapan kişilerle konuşmak, hayalin hangi kısmının gerçek olduğunu netleştirir.
• Aktarılabilir becerileri görün: Meslek değişse de biriken deneyimin önemli bir kısmı taşınır. 'Sıfırdan başlıyorum' düşüncesi çoğu zaman abartılıdır.
• Zamanlama korkusunu sorgulayın: 'Geç kaldım' düşüncesi çoğu durumda gerçek bir kısıttan çok bir varsayımdır.

Ne zaman destek alınmalı?

Şu durumlarda destek alınmalıdır: - Kararsızlık aylardır sürüyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa - Karar düşüncesi uykunuzu ve huzurunuzu bozuyorsa - Benzer kararsızlık örüntüsü hayatınızın başka alanlarında da tekrarlıyorsa - Her seçenek kötü görünüyor ve umutsuzluk hissediyorsanız - Tükenmişlik veya çökkünlük belirtileri eşlik ediyorsa - Karar nedeniyle yakınlarınızla ciddi çatışma yaşıyorsanız

Terapi bu konuda karar vermez ve yol göstermez; kararın hangi zemine oturduğunu görünür kılar. Nelerin gerçek isteklerinize, nelerin kaçınmaya veya başkalarının beklentisine ait olduğunu ayırt etmek, çoğu zaman kararın kendisinden daha belirleyicidir.

İş hayatının ruh sağlığına etkisine dair genel çerçeve için iş hayatında psikolojik zorlanma yazımıza bakabilirsiniz.

Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde seanslar yüz yüze veya online olarak yürütülmektedir. Uzman kadromuz ve terapi süreci hakkında bilgi almak için Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular