Terapist Değiştirmek ve Terapiyi Sonlandırmak

Terapi sürecinin az konuşulan bir yanı var: her eşleşme uygun olmaz ve her süreç aynı biçimde ilerlemez.

Uyum hissedilmediğinde ya da süreci bitirmek istendiğinde çoğu kişi ikilemde kalır: Ayıp mı olur, terapisti kırar mıyım, yoksa ben mi kaçıyorum?

Bu yazıda terapist değiştirmenin ne zaman yerinde olduğunu, kaçınma ile gerçek uyumsuzluğun nasıl ayırt edileceğini ve süreci sonlandırmanın nasıl konuşulacağını ele alacağız.

Terapötik ilişki neden önemli?

Araştırmaların üzerinde en çok birleştiği bulgulardan biri, terapinin sonucunu belirleyen en güçlü etkenlerden birinin terapistle kurulan ilişki olduğudur. Bu, kullanılan yöntemden bağımsız olarak geçerlidir. Bunun pratik sonucu şudur: kendinizi anlaşılmış ve güvende hissetmediğiniz bir süreçte, yöntem ne kadar doğru olursa olsun ilerleme sınırlı kalır. Bu nedenle uyum, bir lüks değil sürecin temel koşuludur ve gündeme getirilmesi yerinde olan bir konudur.

Uyumsuzluk mu, kaçınma mı?

Burada bir ayrım yapmak gerekir, çünkü terapiden ayrılma isteği her zaman uyumsuzluktan gelmez. Terapinin doğasında zorlanma vardır. Uzun süre konuşulmamış bir konuya yaklaşıldığında, ayrılma isteği ortaya çıkabilir. Bu, sürecin işlemediğinin değil; tam tersine, önemli bir yere yaklaşıldığının işareti olabilir. Ayırt etmeye yardımcı olabilecek sorular: - Bu his ne zaman başladı? İlk seanslardan beri mi, yoksa belirli bir konu konuşulduktan sonra mı? - Neyi hissediyorum? Anlaşılmama ve uyumsuzluk mu, yoksa huzursuzluk ve konuya yaklaşma korkusu mu? - Daha önce de oldu mu? Farklı terapistlerle benzer bir noktada ayrılma isteği tekrarladıysa, bu bir örüntü olabilir. - Alternatif ne? Başka bir uzmanla devam etmeyi mi, yoksa terapiyi tamamen bırakmayı mı istiyorum? En işlevli yaklaşım, bu hissi terapistinizle paylaşmaktır. Konuşulmadığında ikisi birbirinden ayırt edilemez; konuşulduğunda ise ya mesele çözülür ya da ayrılma kararı daha net bir zemine oturur.

Terapist değiştirmek ne zaman yerinde?

Şu durumlarda başka bir uzmanla devam etmeyi düşünmek makuldür: - Birkaç görüşme sonrasında hâlâ güvende hissetmiyorsanız: İlk seansta tam bir rahatlık beklenmez; güven zamanla kurulur. Ancak birkaç görüşme sonrasında da temel bir güven oluşmuyorsa bu önemlidir. - Anlaşılmadığınızı düşünüyorsanız: Söylediklerinizin karşılık bulmaması, sürekli yanlış anlaşılma hissi. - Yaklaşım size uymuyorsa: Yapılandırılmış bir çalışma isterken serbest bir süreç yürütülüyorsa (veya tersi), yaklaşım farkı gerçek bir uyumsuzluk kaynağı olabilir. - Uzmanlık alanı farklıysa: Yaşadığınız zorlanma, uzmanın çalıştığı alanların dışındaysa yönlendirme yapılması beklenir. - Yargılandığınızı hissediyorsanız: İnançlarınız, kimliğiniz, tercihleriniz veya yaşam biçiminiz nedeniyle yargılandığınızı hissetmek kabul edilebilir bir durum değildir. - Etik sınırlar ihlal ediliyorsa: Bu durumda süreci sonlandırmak yalnızca hakkınız değil, gereklidir. Terapide gizlilik ve danışan hakları yazımızda bu sınırları ele alıyoruz. - Uzun süredir hiçbir değişim yoksa: Bunu önce terapistinizle konuşmak gerekir; birlikte gözden geçirildiğinde ya fark edilmemiş bir ilerleme görünür hale gelir ya da yaklaşımın değişmesi gerektiği anlaşılır.

Bunu nasıl konuşmalı?

Bu konuşma çoğu kişiye zor gelir. Terapisti üzmek, nankörlük etmiş gibi görünmek ya da açıklama yapmak zorunda kalmak endişesi yaygındır. Bilinmesi gereken şey şudur: bu, terapistler için beklenmedik bir durum değildir. Yetkin bir uzman böyle bir konuşmayı olağan karşılar ve savunmaya geçmez. Birkaç pratik nokta: - Doğrudan söyleyin: "Son zamanlarda bu sürecin bana uygun olup olmadığını düşünüyorum" gibi net bir cümle yeterlidir. - Kaybolmayın: Terapiyi haber vermeden bırakmak yaygındır, ancak konuşarak ayrılmak hem sizin için daha iyi bir kapanış sağlar hem de sürecin bir parçasıdır. - Uzun gerekçeler kurmayın: Ayrıntılı açıklama yapmak zorunda değilsiniz. - Yönlendirme isteyebilirsiniz: Terapistinizden başka bir uzmana yönlendirme istemek olağan bir taleptir. - Sonuç beklentinizi ayarlayın: Bu konuşma bazen süreci düzeltir, bazen ayrılma kararını netleştirir. İkisi de değerlidir. Kliniğimizde danışanlar, uzmanların eğitim geçmişi ve çalışma alanlarına bakarak kendilerine uygun gördükleri uzmanı tercih edebilir; uzman kadromuz sayfasına bakabilirsiniz.

Terapiyi sonlandırmak

Terapist değiştirmek ile süreci tamamen bitirmek farklı şeylerdir. Planlı sonlandırma, sürecin doğal bir parçasıdır. Hedeflere büyük ölçüde ulaşıldığında, kişi zorlandığı durumlarla kendi başına baş edebildiğinde ve seansların gündemi hafiflediğinde sonlandırma gündeme gelir. İdeal olan, bunun birlikte planlanmasıdır: seans sıklığı kademeli azaltılabilir veya ileri bir tarihe gözden geçirme görüşmesi konulabilir. Bitişin kendisi de üzerinde çalışılmaya değer bir konudur. Özellikle kayıp ve ayrılık temaları olan kişiler için, bir sürecin iyi bir biçimde sonlanması başlı başına bir deneyimdir. Erken sonlandırma ise farklı nedenlerle olur: maddi koşullar, zaman, taşınma veya isteğin azalması. Bunlar meşru nedenlerdir. Yine de kararı konuşarak vermek, kapanış açısından değerlidir. Maddi veya zamansal bir zorluk varsa bunu dile getirmek de mümkündür; seans sıklığının ayarlanması gibi seçenekler değerlendirilebilir. Terapinin bitmesi kapının kapanması anlamına gelmez. Yeni bir dönemde veya benzer bir zorlanma tekrarladığında yeniden başvurmak oldukça yaygındır.

Terapi sürecinin nasıl ilerlediği hakkında terapi ne kadar sürer, ilk seans hakkında terapiye ilk kez gidenler için rehber yazımıza bakabilirsiniz.

Şişli, Bomonti'deki kliniğimizde seanslar yüz yüze veya online olarak yürütülmektedir. Şişli psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular